Welke mini-pc moet je kiezen – zelfbouw of compleet – reviews

Alieke van Sommeren
0

Welke mini-pc moet je kiezen en is dit een zelfbouw model of een compleet product? De huidige mini-pc’s variëren van passief gekoelde, geruisloze ukkies tot krachtige compacte pc’s die soms veel beter presteren dan een volwaardige desktopcomputer. Als je geen krachtige grafische kaart en een cpu met 16 cores nodig hebt voor gaming of rendering, kun je in veel gevallen prima uit de voeten met een mini-pc.


welke mini-pc zelfbouw compleet


Vijf maal een mini-pc getest

Om een zo breed mogelijk scala aan mini-pc’s te vertegenwoordigen, van een krachtige multicore-pc in een wat grotere behuizing tot een ultra-mini met stille passieve koeling, namen we vijf apparaten mee naar het testlab. In het artikel Koopadvies voor mini-pc geven we een opsomming van aandachtspunten.

Mini-pc met Vier cores en 16 GB RAM

Wij beperkten ons tot mini-pc’s met combi-processors van Intel en AMD. Om er soepel mee te kunnen werken, ­moeten ze ten minste vier cores hebben en 16 GB RAM onder­steunen.

  • Asus biedt de PN41 en PN51 mini-pc’s die optisch vrijwel identiek zijn maar intern zeer verschillend zijn uitgerust.
  • Van het Duitse bedrijf E.E.P.D. komt de EM Pro Mini met acht-core Ryzen die in een grote temperatuurrange zijn werk kan doen.
  • Giga­byte gebruikt Intels huidige Tiger-Lake cpu’s en Thunderbolt 4 in de Brix
  • Lenovo’s IdeaCentre Mini 5 komt met bewezen Comet Lake-technologie in een design­behuizing.
  • De Brix van Gigabyte hebben we al eens eerder kort bekeken in c’t 8-9/2021 op pagina 31 en draait nu een complete testronde mee.

Twee pc’s kwamen als complete systemen met Windows 10 aanwaaien:

  • de EM Pro Mini
  • Lenovo’s IdeaCentre Mini 5.

De twee mini’s van Asus en de Giga­byte Brix zijn barebones met een vastgesoldeerde processor. Het geheugen en de sdd moet je, net als het besturingssysteem, zelf in huis halen en inbouwen.

Bij wijze van concurrentie hebben we ook gekeken naar de HP Chromebox G3. Dit is ook een compleet systeem inclusief geheugen, waarbij het ­Chrome OS besturingssysteem het vooral beginners gemakkelijk moet maken. Zonder een permanente internetverbinding en een goed vertrouwen in ­Google is het echter nauwelijks handig bruikbaar. Over Chrome OS hebben we al het nodige ge­schreven in c’t 10/2021 vanaf pagina 60.

Welke mini-pc kies je zelfbouw of compleet – opvallende punten tijdens test

Montage

De pc’s zijn allemaal klein genoeg om op een VESA-bevestiging achter je monitor gemonteerd te worden. Hierdoor wordt het soms hoogfrequente fangeluid onder belasting een tikje gedempt.

Snelheid

Voor eenvoudige kantoortaken zijn alle pc’s snel genoeg, ook al zitten de PN41 van Asus en de E.E.P.D. Pro Mini tegen de ondergrens van wat redelijk is. Bij de PN41 moesten we eerst updaten naar BIOS versie 0802: voordat we dat deden was de grafische output ondraaglijk traag in de BIOS-set-up, maar ook onder Windows.


Blijf op de hoogte van de nieuwste informatie en tips!
Schrijf je in voor de nieuwsbrief:


Energieverbruik

De PN41 liet de Celeron-­system-on-chip idle draaien met 2,4 watt Package Power. Met een totaal TDP van 6 watt, blijft er niet veel budget over voor computertaken. Blijkbaar was een combinatie van de netwerkchip en de display-audio van de SoC de schuldige: Asus heeft geen aparte audiochip gebruikt. Als we beide uitschakelden in Windows Apparaatbeheer, daalde de idle Package Power van 2,4 naar 1,1 watt, zodat we ongeveer 1,3 watt meer hadden voor computertaken en turbokloksnelheid.


welke mini-pc zelfbouw compleet


Cinebench R23 – testresultaten mini-pc

In Cinebench R23 stegen de singlethreading-prestaties van 519 naar 599 punten. De USB-A-poort aan de voorkant van de Asus EN51 was diens grootste minpunt, omdat deze in de test veel langzamer werkte dan volgens de specificaties zou moeten.

We hadden ook graag meer performance gezien van de MicroSD-kaartlezer. De E.E.P.D profiteert duidelijk als je de standaard gedeactiveerde Turbo activeert in de BIOS-set-up. Als je het zou laten zoals het is, draaien alle acht cores slechts op een uiterst kalme 1,7 GHz onder belasting.

Geluidsproductie

Met Turbo neemt de geluidsproductie echter aanzienlijk toe. De twee USB-A-poorten aan de achterzijde herkenden onze externe ssd’s niet betrouwbaar vanwege hun beperking tot 900 mA, maar de enkele usb-poort aan de voorkant werkte wel goed.

Afgezien van het net ogende ontwerp is er weinig nieuws te vinden in Lenovo’s IdeaCentre Mini 5. De technologie is in verhouding gedateerd en het apparaat stuurt maximaal een UHD-scherm aan met een ergonomische 60 Hz; de usb-poorten houden het ook voor gezien bij 465 MB/s.

Voor gebruik thuis is dit in de meeste gevallen misschien voldoende, minder prettig is dat Lenovo een eigen standaardplug gebruikt voor de stroomaansluiting (zoals ook vaak bij de laptops van de fabrikant). Vervangen wordt hierdoor onnodig lastig gemaakt.


welke mini-pc zelfbouw compleet


Allen hebben processors of system-on-chip met geïntegreerde graphics

Alle geteste mini-pc’s hebben processors of een system-on-chip met geïntegreerde graphics. De grafische units delen niet alleen de geheugenbandbreedte met de cpu-cores, maar ook het vermogensbudget. En dat is toch al krapjes bij mobiele chips. De resulterende prestaties zijn uiteraard te traag voor gedetailleerde 3D-werelden.

Voor al het andere, inclusief diverse streamingdiensten zoals Netflix, is de geïntegreerde grafische unit prima en kan ten minste één beeldscherm met UHD-resolutie en 60 hertz worden aangestuurd.

Linux gebruiken op mini-pc

Zoals gebruikelijk hebben wij alle modellen in een korte controle getest met een Linux-distributie. Onder Ubuntu Desktop 21.04, waren er aangenaam weinig opvallende zaken. Alleen de netwerkinterface van de Asus PN41 seinde data merkbaar langzamer door dan onder Windows 10 met 227 in plaats van 296 MB/s, maar de usb-overdrachtssnelheden waren ongeveer 120 MB/s sneller bij het lezen.

Met uitzondering van de Asus PN51 en de Giga­byte Brix, hadden de testkandidaten pas na optimalisatie door Powertop met de –auto-tune-parameter in idle wat minder power nodig dan onder Windows.


welke mini-pc zelfbouw compleet

Klik op de afbeelding voor een download van de tabel (pdf)


Conclusie welke mini-pc kies je zelfbouw of compleet

Geen enkele mini-pc in deze test slaagt erin aan alle eisen te voldoen. Lenovo’s IdeaCentre Mini 5 gebruikt oudere technologie, is niet helemaal stil en kan alleen een UHD-beeldscherm aansturen met voldoende hertz, maar is een goede combinatie van prestaties en energieverbruik. De mini’s van Asus worden ernstig beperkt door het toegestane energieverbruik in hun kleine behuizingen, en vooral de zeer betaalbare PN41 stelt teleur. De EM Pro Mini van E.E.P.D. toont duidelijk zijn embedded systeem roots, maar hij combineert een solide constructie met interessante opties zoals de seriële poorten. De Brix BSi5-1135G7 van Gigabyte verbruikt onnodig veel energie in idle, maar loopt voor op het gebied van functies en prestaties en was relatief stil.


Welke mini-pc kies je – zelfbouw of compleet

HP Chromebox G3

HP Chromebox G3 Chromeboxen zijn een beetje een vreemde eend in de bijt. De G3 van HP maakt bijvoorbeeld gebruik van standaardtechnologie, maar het vooraf geïnstalleerde Chrome OS sluit de gebruiker op in een afgesloten omgeving, de zogenaamde sandbox.

Alle programma’s worden uitgevoerd als apps uit de Android-store of als web-apps in de Chrome-browser. Je raadt het al: zonder permanente internetverbinding werkt hier niet veel en je moet, althans voor je gebruikersaccount, gegevens delen met Google.

In zijn goedkoopste configuratie heeft de Chromebox G3 slechts 4 GB RAM en een dualcore Celeron 5205U met een trage 1,9 GHz uit Intels oudere Comet Lake-generatie. Dit is in principe voldoende voor Chrome OS, maar de YouTube-website is bijvoorbeeld behoorlijk traag op UHD-schermen, zelfs als de video’s zelf soepel lopen.

Ga je een ander besturingssysteem installeren, dan moet je geduld hebben. En de interne opslag van 32 GB is zeer beperkt.

In browser-benchmarks is de G3 soms langzamer dan de PN41 van Asus en komt nergens in de buurt van de prestaties van de andere kandidaten in de test.

De G3 is zuinig met iets minder dan 6 watt in idle en verbruikt slechts 13 watt onder belasting. Hij stuurt twee UHD-schermen aan via HDMI en heeft drie Type A usb-poorten met 5 Gbit/s, evenals een snelle USB-C-poort die ook DisplayPort-signalen kan doorgeven.

Plus- en minpunten

+ zeer betaalbaar
+ passief gekoeld en onhoorbaar
– erg traag

Bekijk het product

 

Asus Mini-PC PN41

De Asus PN41 is de enige mini-pc die passief wordt gekoeld. Dit is mogelijk doordat er een energiebesparende quadcore-Celeron in zit. Die maakt deel uit van een system-on-chip die in totaal niet meer dan 6 watt mag verbruiken.

Toch wordt de behuizing bij continue belasting maximaal 57 graden warm, zeker als de meegeleverde koelplaat ook nog eens de restwarmte van de ssd afvoert naar het frame van de behuizing. De cpu wordt echter niet zo warm dat de throttling wordt getriggerd.

De netwerkpoort haalt gemiddeld 2,5 Gbit/s en de usb-poorten aan de voorzijde ongeveer 900 MB/s. Onder Linux wijken de waarden enigszins af (zie de hoofdtekst).

De PN41 verbindt ook snelle ssd’s met slechts twee lanes, maar je zult de verminderde performance bij dagelijkse taken niet merken. Hij heeft geen audio-­aansluiting en stuurt alleen geluid door via HDMI of USB-C-DisplayPort.

In combinatie met de netwerkadapter verhoogt de display-audio het energieverbruik in idle van 1,1 tot ongeveer 2,4 watt Package Power.

Die 1,3 watt gaan af van de ruimte voor de cpu onder volle belasting en dit vertraagt de prestaties extra. Als je beide uitschakelt in Apparaatbeheer, ­nemen de prestaties in Cinebench met ongeveer 15 procent toe.

Plus- en minpunten

+ zeer betaalbaar
+ passief gekoeld en onhoorbaar
– erg traag

Bekijk het product

 

Asus Mini-PC PN51-E1

Asus stopt een hexacore processor uit de stal van AMD in de compacte PN51 Mini PC. De twaalf threads van de Ryzen 5 5500U (dankzij SMT) kunnen zich echter nauwelijks volledig ontpoppen door het krappe energiebudget. Zo bleef de PN51 achter bij de Brix en Ideacentre in de kantoorbenchmark SYSmark 25.

Van booten tot werkend bureaublad voor je neus duurt niet al te lang. Toch heeft het koelsysteem hoorbaar moeite om de Ryzen z’n hoofd koel te houden en maakt het al een hoorbaar geluid bij rustig idlen. Onder een gecombineerde belasting van de processor en de gpu is het een duidelijk hoorbare 1,6 sone.

Als alleen de processorkernen hard aan de bak moeten voor een taak, is het nog steeds 1,1 sone. De USB-A-poort aan de voorzijde seinde slechts maximaal 341 MB/s over. Dat is langzaam te noemen, zelfs voor de SuperSpeed-modus.

We konden slechts 38 MB/s aan snelheid uit de MicroSD-kaartlezer getrokken krijgen, wat overeen komt met USB-2- snelheid. De PN51 kan drie 4K-schermen aansturen via DisplayPort, HDMI 2.0 en USB-C alt-modus bij 60 Hz. De geïntegreerde grafische unit was een van de snellere modellen van alle testexem­plaren.

Plus- en minpunten

+ multithreading-performance
– idle duidelijk te hore
– trage kaartlezer

Bekijk het product

 

E.E.P.D. EM Pro Mini ­EPSNEBA1+

De EM Pro Mini is ontworpen voor industrieel gebruik tot 50 graden. Hij werd geleverd met voorgeïnstalleerde Windows, 16 GB DDR4 3200 RAM en een ssd in een solide metalen behuizing. Beide Mini-DisplayPorts zijn ontworpen voor schroefkabels, de versie met clips passen niet.

Beide netwerkaansluitingen zijn 2,5 Gbit/s en er zitten twee RS-232 aansluitingen ingebouwd. De USB-C-poort aan de voorzijde was iets trager bij het schrijven, met slechts 860 MB/s. De achterste Type A-poorten herkenden onze ssd’s niet op betrouwbare manier omdat ze werden beperkt tot 900 mA.

Daardoor braken lees- en schrijftests herhaaldelijk af. De interne ssd kan werken in een ruime temperatuurrange en is met 450 MB/s zelfs naar SATA-normen traag te ­noemen. De prestaties van de octacore ­Ryzen-
cpu waren verrassend laag af ­fabriek, omdat E.E.P.D. de Turbo-functie had uitgeschakeld in de BIOS-set-up.

Aan de andere kant bleef de EM Pro Mini vrij stil onder pure cpu-belasting. Met de ­Turbo geactiveerd (en doeltemperatuur op 80 graden), schoten de prestaties in Cine­bench R23 vervolgens met 74 procent omhoog naar 9035 punten (+192 procent voor singlethreading), maar dat gold ook voor de luidruchtigheid onder belasting.

Plus- en minpunten

+ de octacore-cpu presteert goed …
–  … als je eerst het BIOS tweakt
– matige wifi-snelheden

Bekijk het product

 

Gigabyte Brix GB-BSi5-1135G7

De Gigabyte mini-pc oogt niet bijzonder, maar overtuigt met enkele zaken die binnen­in zitten verstopt. De quadcore-processor was de snelste in de test bij kantoor- en singlethreaded-applicaties. Bij de multithreading-test bleef hij maar iets achter op de hexa- en octa­cores.

De Gigabyte Brix was de enige mini-­pc die vier UHD-schermen kon aansturen met 60 Hz. Maar om dit voor elkaar te krijgen was wel een up-to-date driver nodig die te vinden is op de website van Intel. Gigabyte leverde de Brix af fabriek in stille modus, wat direct merkbaar was door het laagste geluidsniveau onder volle belasting.

In idle was de mini-pc bijna niet te horen. Het energieverbruik is echter ongebruikelijk hoog met meer dan 10 watt terwijl je alleen maar naar je bureaublad staart. Helaas heeft Gigabyte de vier USB-A-poorten aan de voorkant bekabeld met 5 Gbit/s, de twee aan de achterkant zijn twee keer zo snel.

De netwerkpoorten zijn niet gelabeld, dus je moet zelf uit­zoeken wat de snellere van de twee is. De Brix van Gigabyte is het enige apparaat in de test met een Thunderbolt-4-poort die DisplayPort-signalen doorseint als alternatief voor een van de HDMI-uitgangen.

Plus- en minpunten

+ singlethreading-performance
+ Thunderbolt 4
– fors verbruik

Bekijk het product

 

Lenovo IdeaCentre Mini 5

Met zijn net ogende grijze stoffen bekleding oogt het Lenovo IdeaCentre als een mooi stukje design dat niet misstaat op je bureau. De plastic behuizing met klem­metjes is de grootste in de test, ziet er solide uit, maar kan niet makkelijk worden geopend.

Dit zou praktisch kunnen zijn vanwege de vervangbare hexacore Core i5-10400T uit de oudere ­Comet Lake-­serie. De koeling is onnodig luid bij rustig niksen, hoewel de Lenovo-mini-pc in idle toch een van de zuinigste van de geteste mini-pc’s is.

Dit is misschien ook te wijten aan zijn wat karigere uitrusting: slechts een enkele gigabit-netwerkpoort, maximaal 465 MB/s via de usb-poorten en een nogal trage NVMe-­ssd van Crucial. Een 4K-beeldscherm kan hij alleen met 60 Hz aansturen via de DisplayPort-poort, terwijl via de HDMI 1.4-poort een maximum van 30 Hz te halen is.

Dat is onprettig en niet ergonomisch: de muiscursor begint te schokken. Onder flinke belasting trok de IdeaCentre veruit de meeste energie gedurende korte tijd en was de mini-pc ook behoorlijk luidruchtig, maar de multi­threading-prestaties waren duidelijk de vlotste in de test.

Plus- en minpunten

+ betaalbaar compleet systeem
+ idle zuinig
– idle duidelijk hoorbaar

 


(Deze informatie is afkomstig uit het artikel van Carsten Spille en Alieke van Sommeren, en verscheen eerder in c’t 12, 2021, p63)


 

lees meer reviews in c't magazine 8-9/2022

Deel dit artikel

Lees ook

3 compacte zakelijke workstations vergeleken

Een workstation in mini-pc-formaat met een multicore-­processor en professionele grafische kaart was lange tijd ondenkbaar, maar dankzij moderne hardw...

Mini-pc met AMD Ryzen – vier modellen getest

We testen vier modellen mini-pc met AMD Ryzen. Van een 200 euro kostende barebone tot aan een luxueuze pc met alles erop en eraan.

0 Praat mee
avatar
  Abonneer  
Laat het mij weten wanneer er