Mini pc met passieve koeling: drie modellen getest

Alieke van Sommeren
0

Inhoudsopgave

Een mini pc met passieve koeling met Gemini Lake-chip is in allerlei uitvoeringen te vinden. Drie apparaten van Shuttle en Zotac hebben bijzon­dere extra’s zoals een zeer klein formaat, twee netwerkpoorten of plaats voor een 4G-modem. Het zijn interessante modellen als je een klein en stil apparaat zoekt.

Be Gemini Lake-cpu’s zijn niet zo snel, maar wel lekker zuinig en goedkoop. En ze kunnen 4K-schermen van beeld voorzien en zonder morren 4K-content afspelen. Prima pc’s voor standaardtaken, videostreaming en als zuinige zelfbouw-server. De passief gekoelde Shuttle XPS Slim DL10J, Zotac Zbox CI329 nano en PI335 pico Gemini Lake laten zien hoe divers de Intel-chips in te zetten zijn.

mini pc passieve koeling klein stil Intel Celeron Gemini Lake review test

Elk van de drie kleine pc’s heeft zijn eigen voor- en nadelen. De Zbox PI335 pico is vooral extreem klein waardoor de prijs een stuk groter wordt. Qua performance, aantal aansluitingen, opslag en geheugencapaciteit moet je echter genoegen nemen met minder. De Zbox CI329 scoort punten met twee netwerkpoorten (gigabit), wat hem geschikt maakt als opensource firewall of router. En dan kan hij ook nog eens 4K-schermen aansturen met 60 Hz. Shuttle op zijn beurt richt zich met de XPC Slim DL10J ook op zakelijk gebruik. De kleine Shuttle heeft een VGA- en RS 232-poort, wat handig is voor kassasystemen. Via een optionele adapter kun je de wifi-adapter omwisselen tegen een 4G-modem voor als je ergens zonder breedband aan de slag moet. Er zit geen HDMI 2.0 op, dus 4K met 60 Hz kan alleen via DisplayPort.

Energieverbruik mini pc

De Gemini Lake-familie bestaat uit vier Celerons en twee Pentiums. Ze hebben elk twee of vier kernen en een gpu en vergelijkbare chipsetfuncties: twee keer SATA 6G, zes PCIe-lanes en tot aan vier USB 3.0-poorten. HDR-video, USB 3.1 Gen 2 en PCIe 3.0 vind je hier niet, daarvoor wil Intel liever de duurdere modellen aan je slijten.

De 6W-versies van de Gemini Lakes zijn te herkennen aan de N in de typeaanduiding, zoals bij de Celeron N4100 die in de twee Zotacs zit. De 10W-variant wordt aangeduid door een J, zoals de Cele­ron J4005 in de Shuttle. Wat deze test ook weer laat zien, is dat de TDP-classes verwarrend zijn en de verschillen in het verbruik voor op het net aange­sloten appa­raten irrelevant zijn. De N-types kunnen idle juist zuiniger zijn als de elektronica en het BIOS alles uit de kast trekken. Dit is nuttig voor notebooks die op accu draaien, maar niet voor een mini-pc met een adapter.

De quadcore N4100 in de Zbox CI 329 ligt slechts 36 procent voor bij multi­threading in Cinebench R15 vergeleken met de Celeron J4005 van de XPC slim. Maar de cpu in de XPC is slechts een dual­core. De zeer kleine Zbox PI335 haalt maar 24 procent voorsprong, maar dat komt omdat hij al snel zijn snelheid terugschroeft. De koeling trekt het namelijk niet. Bij de passief gekoelde mini-pc’s is een goede opbouw belangrijk, anders haal je lang niet alles uit de hardware.

Lees meer reviews en tips voor allerlei typen mini pc's in c't mei/2019

Barebone of compleet

De Zbox PI335 is een complete pc inclusief geheugen, flashgeheugen en Windows Home N. De twee andere mini’s zijn barebones. Dit houdt in dat je zelf geheugen, opslag en een besturingssysteem moet regelen. Voor een 128GB-ssd en 4 GB aan geheugen betaal je een meerprijs van 70 euro. De pure hardware van een mini komt op die manier uit op ongeveer 250 euro. Voor Windows 10 komt daar nog 115 euro bij. Gemini Lake-systemen draaien meestal ook op Linux zonder veel issues. Ook voor de wifi-adapters van Intel zijn drivers beschikbaar. Ubuntu 18.10 zorgt voor een 1 tot 2 wat hoger verbruik vergeleken met Windows 10. Maar je kunt dit ­terugdringen door SATA Link Power Management (LPM) te activeren via powertop.

Volgens de specificaties van Intel kunnen de Atom Celerons al een aantal generaties maximaal 8 GB geheugen aansturen. In de praktijk is bijna altijd 16 GB mogelijk. De barebone van Shuttle kan zelfs 32 GB aan.

Testresultaten

Shuttle XPC slim DL10J

Shuttle XPC slim DL10J

Een VGA-poort, twee COM-poorten (een van die twee is naar RS-485 of RS-422 om te zetten), aansluitingen voor externe knoppen en een optionele adapter voor een 4G-modem: de XPC slim DL10J is gericht op gebruik als kassa, verkoopautomaat of aansturing van machines. De stevige kast is duidelijk groter (1,5 liter) dan die van de concurrenten. De adapter is slank en heeft een dunne twee-aderige kabel.

Moderne opties als USB-C vind je niet bij de DL10J. Maar wat eigenlijk niet meer kan zijn de trage transferssnelheden van de sd-kaartlezer. De wifi-adapter kan alleen overweg met 802.11bgn en ook alleen maar op de 2,4GHz-band. Voor 50 euro wissel je hem om voor een adapter met M.2-formaat 4G-modem en plaats voor een simkaart.

Behalve een 2,5″-ssd (of harde schijf in dat formaat) kun je ook een M.2-ssd met SATA- of een PCIe-NVMe-­controller inbouwen. Omdat er slechts twee PCIe 2.0-lanes mee verbonden zijn, haal je niet meer dan 1 GB/s. Bij de test haalde een ssd met PCIe-x2 slechts 400 MB/s: Shuttle gaat dat zo spoedig mogelijk oplossen.

De XPC slim DL10J draaide zonder enige problemen en kan overweg met 32 GB geheugen. De dualcore Celeron met 10 watt komt aardig in de buurt van de performance van de 6W-quadcore. Jammer dat de HDMI-poort geen 2.0-versie is. 4K met 60 Hz lukt alleen via DisplayPort.

Pluspunten

  • zuinig, robuust
  • met (beperkte) wifi

Minpunten

  • geen USB-C

Bekijk deze mini pc

Doorlezen is gratis, maar eerst even dit:

Dit artikel is met grote zorg samengesteld door de redactie van c’t magazine – het meest toonaangevende computertijdschrift van Nederland en België. Met zeer uitgebreide tests en praktische workshops biedt c’t de diepgang die je nergens online vindt.

Bekijk de abonnementen   Lees eerst verder

Zotac Zbox CI329 nano

Zotac Zbox CI329 nano

Fabrikant Zotac is vooral bekend van zijn kleine pc’s, maar ook zijn grafische kaarten en in mindere mate de complete gaming-pc’s met bont verlichte behuizingen, ssd’s, moederborden en accessoires. De Zbox CI329 is na de CI327, CI325, CI323 en de CI320 alweer de vijfde passief gekoelde mini-pc van deze generatie in een behuizing van een liter. Als je de eerdere versies kent, kom je bij de CI329 geen verrassingen tegen.

Zotac bouwt sinds de CI323 twee Gigabit-ethernetpoorten in. Dat kom je in deze prijsklasse nog weinig tegen en is een pluspunt als je graag met netwerken knutselt. Sinds de CI327 zit er geen IR-ontvanger voor een (HTPC)afstandsbediening meer ingebouwd.

Vergeleken met de iets goedkopere voorganger CI327 met een Celeron N3450 (Apollo Lake) is de Celeron N4100 vooral sneller bij single­threading (72/200 in plaats van 48/178 in Cinebench R15) De CI329 stuurt twee 4K-schermen aan met 60 Hz.

Op het gebied van ruimte voor opslag valt er nog wel wat te wensen. De sd-kaartlezer is traag en er past slechts een enkele 2,5″-ssd of harde schijf in de nano. Plaats voor een M.2-2280-ssd zou wenselijk zijn. Het enige aanwezige M.2-slot is bezet door de wifi-adapter met Intels CNVi-techniek. Ondanks slechts een enkele antenne wandelen de data op de 5GHz-band snel genoeg door de lucht.

Ubuntu 18.01 kregen we bij het testapparaat alleen geïnstalleerd via de BIOS-startmodus.

Pluspunten

  • twee netwerkpoorten, zuinig
  • 5GHz-wifi

Minpunten

  • trage kaartlezer, 1 × SATA 2,5"

Bekijk deze mini pc

Zotac Zbox PI335 pico

Zotac Zbox PI335 pico

Dit kleine doosje was eerst als PI336 aangekondigd. Die naam kom je nog tegen bij de OEM-aanduiding in het BIOS. De oude versie met Apollo Lake wordt nog aangeboden, dus goed opletten als je tot aanschaf overgaat. We kregen de kleine pc (nog) niet in Nederlandse winkels boven water, maar een uitstapje naar Duitse webshops levert al snel resultaat op. Het wel heel erg kleine formaat is ook een nadeel. Het relatief beperkte aantal aansluitingen zit verdeeld over drie zijkanten en de koeling kan het bij volledige belasting niet bijbenen. Hij draait stabiel, maar de cpu klokt flink terug. De Celeron N4100 haalt bij Cinebench R15 9 procent minder dan de CI329. Maar hij klokt niet zo snel terug als bij de nog plattere PI225.

Op twee punten wordt bespaard zonder dat het om ruimte-issues gaat. Windows 10 Home N wordt meegeleverd, dus videofuncties moet je via het Media Feature Pack zelf regelen. Een vervelendere keuze is de slechts 32 GB grote flashstorage (eMMC), die ook erg traag is. We begonnen met 19,1 GB vrije ruimte, na Windows 1809 was er nog 15 GB over. Via het microSD-kaartslot kun je meer opslag toevoegen, maar dat is ook traag.

Mechanisch gezien is de PI335 in orde, het idle energieverbruik is een indrukwekkend lage 2,4 watt. Bij twee aangesloten 4K-schermen komt hij uit op een zeer nette 3,7 watt. De performance is echter alleen maar geschikt voor eenvoudige programma’s.

Pluspunten

  • zeer zuinig, piepklein

Minpunten

  • traag
  • slechts 15 GB opslag vrij

Bekijk deze mini pc

Klik op onderstaande afbeelding voor meer technische gegevens en meetresultaten (pdf-bestand).

mini pc passieve koeling klein stil Intel Celeron Gemini Lake review testresultaten benchmark

Bijzonderheden

Elke mini-pc scoort wel pluspunten met leuke details. De Zbox PI335 pico ­Gemini Lake is zeer zuinig en Zotac stopt er een usb-stick voor Windows-recovery bij. De Zbox CI329 heeft snel wifi en bij de XPC zit de behuizing stevig in elkaar en is er een goed passende voeding gebruikt.

Maar er zijn ook minpunten. De SD- en microSD-kaartlezers werken allemaal zeer traag. Shuttles wifi-adapter doet niet aan 5 GHz. De Zbox pico heeft veel te weinig flashopslag. Anders dan bij de NUC’s van Intel heeft geen enkele mini-pc een ingebouwde microfoon of ontvanger voor een infrarood-afstandsbediening. En geen enkele pc benut de performance van de Gemini -Lake-chip volledig. Wat je vooral mist zijn meer aansluitingen voor storage, bijvoorbeeld een extra M.2-slot voor een SATA- of PCIe-ssd.

Conclusie

Passief gekoelde mini-pc’s met Gemini Lake kosten minder dan 300 euro en zijn vrijwel geheel onzichtbaar te monteren. De performance en uitbreidingsopties zijn wel beperkt. Programma’s die om veel performance vragen draaien niet of verre van vloeiend. Er zijn daarentegen genoeg toepassingen te bedenken waar de kleine pc’s prima geschikt voor zijn. Denk aan een simpele werkplek, kassa of een opensource ­firewall.
De Zbox CI329 nano is erg flexibel in gebruik. Met twee netwerkpoorten heb je een snelle netwerkconnectie en opties als router of firewall, en hij kan monitoren met een 4K-resolutie aan­sturen. Het kleine kastje zou nog aantrekkelijker zijn als hij een slot voor een M.2-ssd zou hebben. De Zbox PI335 is een mooi klein kastje. Maar zijn kleine formaat zorgt voor minder performance (terugklokken door warmte) en de 32 GB aan flashopslag is veel te krap. En daar is het prijskaartje dan weer te hoog voor. Bij de Shuttle XPC Slim DL10J hadden we graag een wat modernere wifi-adapter gezien en HDMI 2.0. Die robuuste en flexibel uit te breiden pc is vooral gericht op zakelijk gebruik.

(Christof Windeck, c’t magazine)

Uitgebreide achtergrondinfo lees je in c't. Nieuwste uitgave: c't dec/2019

Meer over

Hardware

Deel dit artikel

Lees ook

Azio Retro Compact Keyboard

Het Retro Compact toetsenbord van Azio heeft een hoogwaardig afgewerkte retro-look, maar voldoet aan alle moderne eisen.

12 leuke mobiele games voor onderweg

Er wordt vaak negatief gedaan over mobiele games, maar er zijn zeker positieve uitzonderingen. We willen je een aantal leuke mobiele games aanraden vo...

Interessant voor jou

0 Praat mee

avatar
  Abonneer  
Laat het mij weten wanneer er