SATA-SSD test: zes SSD’s van 500 GB voor oudere computers
In elke moderne computer vind je een PCIe-SSD, maar in oudere exemplaren zitten soms alleen SATA-poorten. Met een geschikte SATA-SSD kun je de levensduur van zo’n computer nog verlengen. Dat is niet alleen goed wat de duurzaamheid betreft, maar ook je budget. De geteste kandidaten hebben zo’n 500 GB opslag en zijn verkrijgbaar vanaf 75 euro.
SATA-SSD’s voor oudere pc’s op de testbank
Een SSD geldt tegenwoordig als basisuitrusting voor een vlotte werkcomputer. Zelfs in eenvoudige kantoor-pc’s hoort een SSD te zitten, omdat het besturingssysteem en de applicaties vanaf een harde schijf tergend langzaam opstarten.
Voor oudere computers hoeft het echter niet de snelste techniek te zijn die momenteel verkrijgbaar is. Veel van die computers hebben helemaal geen M.2-slots met snelle PCIe-lanes, andere kunnen niet opstarten van een SSD die daarin is geïnstalleerd. Een SSD met SATA-aansluiting brengt een oude computer weliswaar niet op het niveau van een moderne pc, maar als een eenvoudige kantoor-pc kan hij bijvoorbeeld nog een paar jaar dienstdoen.
Nieuw ontwikkelde SATA-SSD’s kom je nauwelijks tegen: de meeste fabrikanten richten zich op de veel grotere markt voor PCIe-SSD’s. In deze test combineren we nieuwkomers met SSD’s van middelbare leeftijd en een klassieker die we een paar jaar geleden al hebben getest. Trouwe lezers vermoeden het vast al: het gaat om de Samsung SSD 870 Evo. Een andere SATA-klassieker, de Crucial MX500, hadden we ook graag meegenomen, maar Micron heeft de consumentenactiviteiten van dochterbedrijf Crucial stopgezet. In de winkels zijn nog restvoorraden van de MX500 te vinden; wie er een weet te bemachtigen, doet geen slechte koop.
Naast de Samsung-SSD hebben we daarom de ongeveer een jaar oude Lexar NQ100, de duidelijk oudere PNY CS900 en de twee nieuwe Sandisk-modellen 320 en 520 getest. Daarbij komt de Fikwot FS810 als vertegenwoordiger van goedkope Chinese SSD’s. Juist nu de prijzen hoog zijn, zijn kopers misschien eerder geneigd om ook goedkope SSD’s uit het Verre Oosten te overwegen en willen ze weten of zo’n aankoop de moeite waard is.
De snelheid van SATA-SSD’s ligt sinds de specificatie van de derde SATA-generatie, bijna twintig jaar geleden, op 6 Gbit/s bruto, wat in het beste geval zo’n 560 MB/s oplevert. Ter vergelijking: sommige actuele M.2-SSD’s met PCIe 5.0 x4 halen meer dan 14 GB/s en zijn dus ongeveer 25 keer zo snel.
Al onze testexemplaren werken volgens de standaard die ook SATA 6G wordt genoemd en hebben zo’n 500 GB opslagruimte. De behuizingen (in 2,5-inch formaat) zijn 7 millimeter hoog en passen daardoor in alle gangbare sleuven voor SATA-apparaten. Alleen sommige (zeer dunne) laptops hebben SATA-schijven met 5 mm inbouwhoogte. SATA-SSD’s in M.2-formaat hebben we niet meegenomen; daarvan zijn we al lange tijd geen nieuwe modellen meer tegengekomen.
SATA SSD test – specificaties
Bij onze test van SATA-SSD’s twee jaar geleden moesten we al een prijsstijging vaststellen, maar vergeleken met de huidige situatie was die eerder onschuldig. De laagste prijs van de Samsung 870 Evo met 500 GB lag in de zomer van 2023 op ongeveer 30 euro, bij onze test een jaar later op meer dan 50 euro. Nu kost dezelfde SSD minstens 165 euro. Dat komt niet alleen door de gestegen prijzen van componenten, maar ook door inflatie en de kleinere vraag naar dit type SSD.
Ook bij een verkoopprijs van slechts 30 euro heeft Samsung zeker winst gemaakt. Nu profiteren de NAND-fabrikanten echter van de schaarste en verhogen ze de prijzen van maand tot maand. Een einde aan de geheugen- en opslagcrisis is niet in zicht; ook de komende jaren zullen de consumentenprijzen nauwelijks dalen.
Dat leidt tot ronduit absurde prijzen, zoals voor het 8TB-model van de 870 Evo: daarvoor moet je maar liefst 2300 euro neertellen. Je betaalt hetzelfde voor de QLC-versie met eveneens 8 TB, die Samsung verkoopt onder de naam 870 QVO.
SATA-SSD’s zijn overigens ondanks de verouderde techniek en de duidelijk tragere werking niet goedkoper dan PCIe-SSD’s in M.2-formaat, integendeel: PCIe-SSD’s met 8 TB zijn er vanaf 1200 euro.
NAND-flash
De twee nieuwe Sandisk-SSD’s verschillen vooral in de NAND-flashgeheugenchips. De 520 gebruikt TLC-flash, dat drie bits per cel opslaat, terwijl de 320 het tragere QLC-flash met vier bits per cel gebruikt. De verschillen liggen voor de hand: de 320 is goedkoper, langzamer en verdraagt minder schrijfcycli.
In de Evo-serie van Samsung zit traditioneel TLC-flash, en zelfs de Chinese SSD van Fikwot gebruikt volgens de datasheet dit snellere geheugen. Lexar en PNY kiezen bij hun SSD’s voor het goedkopere QLC.
Controller & DRAM
Drie van onze testexemplaren werken met de SSD-controller SM2259XT van Silicon Motion, die al in het vorige decennium verscheen. Opvallend genoeg gebruikt de kleinere Sandisk-SSD de licht geoptimaliseerde, maar goedkopere variant SM2259XT2, die in plaats van vier nog maar twee flashkanalen aanstuurt.
In de SSD’s van Lexar en PNY zit de Chinese controller MAS1102B. Zolang alles werkt, maakt het niet uit welke controller de verdeling van de data regelt; pas bij problemen zijn er verschillen. Voor de controller van Silicon Motion zijn meer vrij beschikbare tools te vinden, en ook databergingsbedrijven hebben bij SSD’s met deze controller betere kansen om data terug te halen.
De controller van de Samsung-SSD komt zoals gebruikelijk van Samsung zelf. De MKX-chip biedt acht flashkanalen en is de enige SSD-controller in deze test die voor het beheer van de flashtabellen een halve gigabyte DRAM tot zijn beschikking heeft. Hij heeft dus een DRAM-cache.
Voor SATA-SSD’s is een DRAM-cache in principe belangrijker dan voor PCIe-SSD’s. PCIe-SSD’s kunnen via de driver van het besturingssysteem een deel van het werkgeheugen gebruiken om de mappingtabellen op te slaan. SATA-SSD’s moeten die daarentegen in hun eigen NAND-flash opslaan en bij elke opvraging daaruit lezen, en flash is aanzienlijk trager dan werkgeheugen. In de praktijk merk je bij lineair schrijven en lezen echter geen snelheidsverschil. DRAM-loze SSD’s zijn doorgaans goedkoper en verbruiken iets minder energie.
Chinese SSD’s
Vooral op de grote verkoopplatforms zoals Amazon, eBay en Bol duiken naast SSD’s van gevestigde fabrikanten steeds weer SSD’s van onbekende fabrikanten op. We vonden op Bol zelfs diverse SSD’s waar helemaal geen merknaam werd genoemd of op de getoonde productfoto’s was te zien. Als er merknamen worden genoemd, verraden ze vaak direct al een hun Chinese oorsprong: KingDian, OSCOO, Bestoss en Fikwot, om er een paar te noemen.
Zulke Chinese SSD’s zijn doorgaans goedkoper, omdat veel aanbieders in het Chinese hightechcentrum Shenzhen als OEM voor andere bedrijven werken, hun schijven samenstellen uit standaardcomponenten en met minder marketing, minder tussenschakels in de verkoop en een lagere marge kunnen rekenen.
In principe bestaan deze SSD’s uit dezelfde componenten als die van bekende fabrikanten. Het NAND-flash komt bijvoorbeeld van Kioxia, Micron of het Chinese YMTC, de controllers kopen de bedrijven in bij Phison, Silicon Motion of het Chinese Maxiotek. De eigen toegevoegde waarde bestaat meestal alleen uit het assembleren, het licht aanpassen van de firmware en het testen.
Of de aankoop de moeite waard is, hangt sterk af van het doel. Voor goedkope tweede computers, mediaopslag, gamebibliotheken of hobbycomputers kan een goede Chinese SSD aantrekkelijk zijn, als hij van een betrouwbare verkoper komt en duidelijke specificaties, een retourregeling en garantie biedt. Voor een systeemschijf, belangrijke data en continu gebruik zijn SSD’s van gevestigde fabrikanten de veiligere keuze, omdat firmware, langetermijntests, consistentie en support beter gedocumenteerd zijn. Voor zakelijk gebruik, waarbij problemen met de SSD verlies van productiviteit en erger betekenen, is betrouwbaarheid van de SSD vaak nog belangrijker.
Pre-order: De gevolgen van Artificiële Intelligentie
- Wat AI betekent voor werk en maatschappij
- AI in de praktijk: van cybercrime tot beeld
- Nieuwste AI: van browsers tot taalmodellen
Lees c’t nu tijdelijk al vanaf 5,99 per maand
- Onbeperkt toegang tot ct.nl
- Nieuwsbrieven over AI, security & netwerken
- Eenvoudig op te zeggen
Dat veel van deze Chinese fabrikanten vooral op platforms als Amazon of Bol opduiken, komt doordat deze platforms een snelle toegang van kleine merken tot consumenten bieden: minder eisen aan een eigen webwinkelinfrastructuur, betere zichtbaarheid via het platform en de mogelijkheid om de (bij Amazon wereldwijde) logistiek van de handelsreus te gebruiken.
De meeste speciaalzaken verkopen geen onbekende merken vanwege hun zwakke reputatie en de hierboven beschreven risico’s. Voor dergelijke SSD-fabrikanten is een groot handelsplatform daarom vaak de goedkoopste en eenvoudigste weg naar de markt, maar voor kopers ook een risico, omdat productnamen veranderen, technische gegevens onduidelijk kunnen zijn en reviews niet altijd de werkelijke kwaliteit weergeven.
Een test van zulke producten heeft dan feitelijk ook weinig zin, omdat sommige fabrikanten van deze SSD’s in opeenvolgende productieseries verschillende controllers, firmwares en flashchips gebruiken zonder dat te documenteren. Onder dezelfde typeaanduiding krijg je een paar maanden later dan een compleet ander apparaat.
SATA SSD test – meetresultaten
Vervalste SSD’s
De huidige hoge SSD-prijzen trekken helaas ook steeds meer oplichters aan. Daarbij overheersen twee methoden. De eerste bestaat al meer dan twintig jaar, vooral bij USB-sticks en geheugenkaarten: een gemanipuleerde controller spiegelt het besturingssysteem een grotere capaciteit voor dan er werkelijk aanwezig is. In plaats van een terabyte zit er bijvoorbeeld maar 64 GB in. Dat valt bij geheugenkaarten en sticks, die zelden helemaal vol raken, minder op dan bij een systeem-SSD, die je eerder in de passende grootte koopt. Onze tool H2testw herkent zulke oplichtingspogingen betrouwbaar; we raden aan hem te draaien voordat je de SSD echt in gebruik neemt (zie link).
De tweede gangbare manipulatie is lastiger te ontdekken. In dit geval klopt de hoeveelheid opslag met hoe de SSD werd geadverteerd, maar de fabrikant en de productnaam niet.
De oplichters kopen ergens zo goedkoop mogelijke SSD’s in, die vaak bestaan uit onderdelen uit restpartijen. Vervolgens manipuleren ze de controllers zodat die zich als een ander product voordoen, en maken ze passende stickers en verpakkingen. Ze hebben het vooral gemunt op dure merkproducten, omdat daarmee de hoogste winst te behalen is.
Zo werd Samsung de afgelopen maanden getroffen: de verpakking en ontwerp van een vervalste 990 Pro leken als twee druppels water op het origineel, maar onder de sticker zaten onderdelen die je nooit op een Samsung-SSD zult vinden: flash zonder fabrikantlogo en een SSD-controller van Realtek. Bovendien ontbrak de DRAM-chip.
Een ander geval betrof een 870 Evo, deze keer volgens de eerste methode: in de behuizing zat slechts 120 GB in plaats van de beloofde twee terabyte. Bovendien reageerde de schijf na de eerste test met H2testw niet meer.
Originele Samsung-SSD’s markeert Samsungs SSD-tool Magician met de melding Samsung authenticated. SMART-tools zoals CrystalDiskInfo en Hard Disk Sentinel geven bij overduidelijke vervalsingen een waarschuwing (zie link).
De eerste hulp bij bescherming tegen oplichters is je gezonde verstand: is een aanbieding te mooi om waar te zijn, dan is dat waarschijnlijk ook zo. Vergelijk de prijzen in de gangbare prijsvergelijkers, koop niet bij louche verkopers en betaal zeker niet op een andere manier dan het betreffende platform voorschrijft.
SATA SSD test zes SSD’s
Fikwot FS810
In de SSD-benchmarks gedroeg de Fikwot FS810 zich onopvallend. In een aantal tests kon hij zich zelfs direct achter de Samsung 870 Evo scharen. Volgens de datasheet gebruikt de FS810 TLC-flash. Dat zou kunnen kloppen, want bij het volledig beschrijven met H2testw haalt hij toch 160 MB/s.
Na het openen van de behuizing draaide onze mening over de SSD echter nogal om: op geen van de flashchips was er enige opdruk te zien. Wie de herkomst van de flashchips wil verbergen, vertrouw je ook op andere punten niet meer.
-
snel
-
chips zonder opdruk
Lexar NQ100
Lexar is een van de weinige bekende SSD-fabrikanten die de laatste tijd een nieuwe SATA-SSD op de markt heeft gebracht. Voor de NQ100 combineert het bedrijf een Chinese SSD-controller met een QLC-flashchip van moederbedrijf Longsys. Wie het geheugen werkelijk produceert, blijft onduidelijk.
De benchmarks geven een eenduidig beeld: een langzame QLC-SSD die het vooral bij langdurige belasting laat afweten. Met een straatprijs van 100 euro voor 500 GB opslag hoort de NQ100 niet meer bij de goedkoopste SATA-SSD’s.
-
kan slecht tegen langdurige belasting
-
lage IOPS-schrijfprestaties
PNY CS900
De PNY CS900 is al een aantal jaren op de markt. We hebben hem in deze test opgenomen als vertegenwoordiger van de goedkope modellen die al lang verkrijgbaar zijn. In de loop van de tijd is waarschijnlijk ook de binnenkant van de SSD veranderd: ons exemplaar had een controller van Maxiotek en flash van YMTC, andere berichten noemen ook controllers van Phison of Silicon Motion en flash van Micron of SK Hynix. Dat is het gebruikelijke verrassingspakket in het budgetsegment.
De schrijfprestaties liggen in de gebruikelijke orde van grootte van SATA-SSD’s met QLC-flash; bij langdurige belasting zakte de schrijfsnelheid tot zo’n 50 MB/s.
-
goedkoop
-
langzaam onder belasting
Samsung SSD 870 Evo
De klassieker: de Samsung SSD 870 Evo domineert het testveld in alle benchmarks. De SSD is al meer dan vijf jaar verkrijgbaar en een einde is niet in zicht: pas enkele maanden geleden is de eerste 8TB-versie van de 870 Evo verschenen.
Een grote voorsprong neemt de 870 Evo onder meer in de tests met langdurige belasting: waar de concurrentie bij H2testw maximaal 160 MB/s haalt, komt de Samsung tot meer dan het dubbele. Ook bij het lezen van data op willekeurige adressen laat hij de andere SSD’s ver achter zich, en dat is precies wat een systeem sneller maakt.
-
snel in alle benchmarks
-
erg duur
Sandisk 320
Je ziet er de bezuinigingen aan af: de Sandisk 320 moet het doen met een kunststof behuizing, terwijl de duurdere 520 in metaal is verpakt. De controller is weliswaar iets nieuwer, maar het is de budgetversie van de SM2259XT, die maar twee flashkanalen heeft.
Met het nominaal tragere QLC-flash blijft de 320 dan ook in bijna alle benchmarks achter bij de 520. Alleen in de consistentietest van PCMark 10 loopt hij weg van zijn broer. De prijs zal volgens ons nog wat dalen, en dat mag ook wel.
-
duur voor QLC-flash
-
langzaam onder belasting
Sandisk 520
De Sandisk 520 is de snelste van de twee nieuwe Sandisk-SSD’s. Dankzij TLC-flash haalt hij bij het schrijven meestal hogere waarden. Bij het volledig beschrijven met H2testw komt hij echter niet in de buurt van de resultaten van de andere TLC-SSD’s uit deze test, en bij de langdurige consistentietest van PCMark 10 stort hij volledig in: de SSD haalt daarbij maar 67 punten, een van de slechtste waarden ooit.
De SSD kwam pas kort voor onze test op de markt en was bij het ter perse gaan maar bij één verkoper te vinden. De prijs kan daarom nog veranderen.
-
slecht verkrijgbaar
-
niet bestand tegen langdurig schrijven
Conclusie
Kijk je alleen naar de meetresultaten, dan ligt de klassieker voorop: de Samsung SSD 870 Evo scoort in vrijwel alle tests het best. Maar ook qua prijs ligt hij ver voorop: hij kost meer dan het dubbele van de PNY-SSD.
De Fikwot-SSD raden we niet aan. De benchmarkresultaten zijn weliswaar redelijk overtuigend, maar de flashchips zonder opdruk doen twijfelen aan hun herkomst en daarmee ook aan hun levensduur.
De derde TLC-SSD, de Sandisk 520, blijft in veel metingen ver achter bij de 870 Evo. Net als alle andere kandidaten laat hij het vooral afweten bij de langdurige schrijftests. De goedkopere Sandisk 320 voegt zich bij de twee andere QLC-SSD’s van Lexar en PNY. Die zijn duidelijk goedkoper dan de Sandisk 320 en ruim voldoende voor een eenvoudige kantoorcomputer.
Lutz Labs en Marco den Teuling
Links
H2testw testprogramma
CrystalDiskInfo op Sourceforge
Hard Disk Sentinel op Sourceforge
Praat mee