De optimale pc 2023

Daniel Dupré
5

De stevige concurrentie tussen Intel en AMD geeft zelfbouwers van pc’s op dit moment een ruime keuze aan goede, snelle processors en platforms die we lange tijd niet gezien hebben. Onze tips en twee nieuwe bouwsuggesties helpen je om jouw optimale pc te bouwen. In c’t 3/2023 stellen we onze nieuwe bouwvoorstellen voor 2023 voor. Daar vind je ook een uitgebreide toelichting en informatie over alle alternatieve hardware-opties en -accessoires die we hebben getest, en de nodige bouwinstructies.

Zoals gebruikelijk hebben we voor onze bouwvoorstellen allerlei hardware-opties uitgeprobeerd en de onderdelen geselecteerd die het beste met elkaar samenwerken. We hebben een ‘verstandig’ bouwvoorstel voor ongeveer 800 euro samengesteld met een actuele Intel Core i5-12400-processor met zes kernen, 16 GB werkgeheugen en een 1TB-ssd, die met 13 watt idle zeer zuinig en vrijwel onhoorbaar is – en zelfs onder volle belasting niet meetbaar luider wordt.

Daarnaast hebben we een state-of-the-art AM5-systeem samengesteld waarin we helemaal los zijn gegaan met de zestien-core Ryzen 9 7950X. Hij is extreem stil wanneer hij stationair draait en maakt ook weinig geluid wanneer hij is voorzien van een grafische kaart.

Mochten de bouwvoorstellen niet helemaal zijn wat je in gedachten had, dan hebben we in eerdere uitgaven ook al een aantal suggesties gedaan. Zo hebben we in c’t 5/2022 een bouwvoorstel gepresenteerd voor een zuinige mini-pc met een Core i5-11400. En in c’t 10/2022 hebben we een mini-ITX gaming-pc samengesteld.

Wil je de bouwvorstellen van de afgelopen jaren nog eens bekijken, dan hebben we ook nog informatie over onze bouwvoorstellen van 2022 of onze eerdere bouwvoorstellen uit 2021.

Optimale pc samenstellen

Hieronder geven we een overzicht van de onderdelen die we voor onze voorstellen hebben geselecteerd, en de bios-instellingen die nodig zijn om de pc’s zo stil en koel mogelijk te houden. Houd er wel rekening mee dat als je bij het samenstellen van jouw pc op een of meerdere onderdelen afwijkt, het mogelijk is dat je andere bios-instellingen moet gebruiken. Bovendien is het dan niet altijd gegarandeerd dat alle hardware nog even soepel samenwerkt.

Prijzen en verkrijgbaarheid kunnen soms flink schommelen. Met een beetje zoekwerk kun je wellicht scherper geprijsde aanbiedingen vinden dan bij de links hieronder. In sommige gevallen vragen webshops ook nog extra verzendkosten, met name als je aankoop onder een bepaald bedrag valt.

Als je alle onderdelen in huis hebt, zul je na het bouwen en instellen van het bios ook een besturingssysteem willen installeren. In het geval van Windows kun je dat het beste doen met een actuele versie van de Media Creation Tool van Microsoft voor Windows 10 of Windows 11. Daarmee haal je de meest recente versie van de Windows in huis. Je hebt uiteraard wel een geldige licentie nodig om Windows te kunnen (blijven) gebruiken.

Bouwtips

In de artikelen in c’t 3/2023 bieden we een uitgebreide beschrijving over de montage van de systemen. Voor algemene informatie verwijzen we naar het artikel ‘tips voor een zelfbouw-pc’.

Hieronder vind je de BIOS-instellingen die je moet gebruiken om de bouwvoorstellen stil maar koel te houden. Zoals al eerder gezegd: als je afwijkende hardware hebt gebruikt, kan het zijn dat de instellingen niet meer langer voldoen om het systeem koel, stil of stabiel te laten draaien.

Zelfs wij kunnen niet uitsluiten dat nieuwe hardware revisies, BIOS updates en dergelijke enkele weken na de redactietermijn tot problemen leiden. Bovendien kunnen zich bij sommige producten soms leveringsproblemen voordoen en kunnen prijzen veranderen.

13-watt pc: zuinige allrounder

Bouwvoorstel voor een allround pc met een zescore-processor en NVMe-ssd, die twee 4K-schermen aanstuurt en fluisterstil is. Hij kan ook optioneel worden opgewaardeerd tot een spelcomputer met een grafische kaart.

Onderdelenlijst 13-watt-pc

ComponentProductPrijs (circa)
ProcessorIntel Core i5-12400 boxed (BX8071512400)190
Cpu-koelerScythe Mugen 5 Rev. C (SCMG-5200)60
MoederbordGIGABYTE B660M Gaming X AX DDR4175
Geheugen2 x Kingston ValueRAM DIMM 8GB, DDR4-3200, CL22-22-22 (KVR32N22S8/8)65
SsdSamsung SSD 980 1TB, M.2 (MZ-V8V1T0BW)75
BehuizingFractal Design Define 7 Mini Black Solid, geluidgedempt (FD-C-DEF7M-01)150
VoedingSeasonic Core GM 500W ATX 2.480
Totaal€ 795
Opties
Grafische kaartASRock Radeon RX 6600 Challenger D, RX6600 CLD 8G, 8GB GDDR6, HDMI, 3 x DP310
ProcessorIntel Core i7-12700, boxed (BX8071512700)385
Geheugen2 x Kingston ValueRAM DIMM 16GB, DDR4-3200, CL22-22-22 (KVR32N22D8/16)100

 

13-Watt-pc met Gigabyte B660M Gaming X AX DDR4: BIOS-instellingen en drivers

BIOS Setup: ‘Delete’, default-instellingen laden: ‘F7’, Advanced Mode: ‘F2’, Save and Exit: ‘F10’
Update BIOS “F8”Downloaden
BIOS-instellingWaarde
Tweaker \ Advanced CPU Settings \ C-States ControlEnabled
Tweaker \ Advanced CPU Settings \ CPU Enhanced Halt (C1E)Enabled
Tweaker \ Advanced CPU Settings \ C6/C7 State SupportEnabled
Tweaker \ Advanced CPU Settings \ C8 State SupportEnabled
Tweaker \ Advanced CPU Settings \ C10 State SupportEnabled
Tweaker \ Advanced CPU Settings \ Package C State limitC10
Tweaker \ Advanced CPU Settings \ Turbo Power LimitsIntel POR
Smart Fan “F6”
CPU_FANzie screenshot
SYS_FAN2 \ Fan Control Use Temperature InputCPU
SYS_FAN2zie screenshot
SYS_FAN3 \ Fan Control Use Temperature InputCPU
SYS_FAN3zie screenshot
Optioneel
Settings \Platform Power \ErpEnabled
Daarna kun je de instellingen opslaan met de F3-toets
Windows stuurprogramma’s
Start eerst handmatig de Windows update en installeer dan de volgende drivers:
ChipsetDownloaden van Gigabyte
Seriële I/ODownloaden van Gigabyte
HID Event FilterDownloaden van Gigabyte
LANDownloaden van Gigabyte
AudioDownloaden van Gigabyte
Radeon RX 6600Downloaden van AMD

 

13w-pc: BIOS-instellingen cpu-fan

 

13w-pc: BIOS-instellingen Sys-fan 2

 

13w-pc: BIOS-instellingen Sys-fan 3

 

 

High-end-pc: stille reus

Bouwvoorstel voor een flinke high-end-pc met een 16-core Ryzen-processor, veel RAM en NVMe-ssd.

Onderdelenlijst high-end-pc

ComponentProductPrijs (circa)
ProcessorAMD Ryzen 9 7950X (100-100000514WOF)620
Cpu-koelerNoctua NH-D15100
MoederbordASRock B650M PG Riptide (90-MXBJ90-A0UAYZ)180
GeheugenADATA DIMM Kit 32GB, DDR5-5600, CL46-45-45, on-die ECC, tray AD5U560016G-DT175
SsdSamsung SSD 980 1 TB (MZ-V8V1T0BW)75
BehuizingFractal Design Meshify 2 Compact Black Solid (FD-C-MES2C-01)135
Voedingbe quiet! Pure Power 11 CM 600W ATX 2.4 (BN298)90
Totaal€ 1375
Opties
Grafische kaartASRock Radeon RX 6600 Challenger D, RX6600 CLD 8G (90-GA2RZZ-00UANF)310
Grafische kaartSapphire Nitro+ Radeon RX 6800 (11305-01-20G)695
WifikaartInter-Tech PowerOn DMG-36 (88888165)45

 

 

 

Tip: alleen de twee groen gemarkeerde afstandhouders van het moederbord mogen worden verplaatst, anders kan er kortsluiting ontstaan.

 

 

High-end-pc met Asrock B650M PG Riptide: BIOS-instellingen en drivers

BIOS-instellingen: ‘Delete’, default-instellingen laden: ‘F9’
BIOS bijwerkenDownloaden van Asrock
BIOS-instellingWaarde
Advanced \ AMD CBS \ SMU Common Options \ TDP ControlManual
Advanced \ AMD CBS \ SMU Common Options \ TDP105000
Advanced \ AMD CBS \ SMU Common Options \ PPT ControlManual
Advanced \ AMD CBS \ SMU Common Options \ PPT142000
Advanced \ AMD CBS \ SMU Common Options \ TDC ControlManual
Advanced \ AMD CBS \ SMU Common Options \ TDC_VDDCR_VDD110000
Advanced \ AMD CBS \ SMU Common Options \ EDC ControlManual
Advanced \ AMD CBS \ SMU Common Options \ EDC_VDDCR_VDD170000
H/W Monitor
CPU Fan 1 SettingCustomize, zie screenshot onder
CHA_FAN1 SettingCustomize, zie screenshot onder
CHA_FAN2 SettingCustomize, zie screenshot onder
CHA_FAN3 SettingCustomize, zie screenshot onder
Optioneel
Advanced \ ACPI Configuration \ Deep SleepEnabled in S4 & S5
Advanced \ ACPI Configuration \ USB Device Power on (USB32_2)Enabled
Advanced \ ACPI Configuration \ USB Power delivery in Soft Off state (S5)Enabled
Profiel opslaan onder: OC Tweaker \ Save User Default
Windows drivers
Start de Windows update handmatig en installeer vervolgens de volgende drivers:
Radeon RX 6600 en RX 6800Downloaden van AMD

 

High-end-pc: BIOS-instellingen cpu-fan

 

High-end-pc: BIOS-instellingen Chassis-fan 1

 

 

High-end-pc: BIOS-instellingen Chassis-fan 2

 

High-end-pc: BIOS-instellingen Chassis-fan 3

Tot slot

Als je wilt afwijken van onze volgende bouwsuggesties en in plaats daarvan op zoek bent naar andere onderdelen, raadpleeg dan de c’t-nummers van de afgelopen maanden. Daar staan talrijke tests van moederborden, ssd’s, processors, voedingen en behuizingen in.

Welke onderdelen of bouwsuggesties je ook kiest: veel plezier met het knutselen!

 

Deel dit artikel

Daniel Dupré
Daniel DupréDaniel koestert een liefde voor het in elkaar zetten van zinnen en van computers, en heeft in c't een prachtige mogelijkheid gevonden om beide te combineren.

Lees ook

Met Raspberry Pi port knocking de computers in je netwerk beveiligen

Iedereen die een computer of server met het openbare internet verbindt, wordt al snel het doelwit van hackers. Sommige wetenschappers gaan ervan uit d...

AI foto maken: zo genereer je snel en simpel mooie afbeeldingen met AI

Wil jij graag een AI foto maken voor bijvoorbeeld je blog, presentatie of scriptie maar heb je geen idee hoe je dit voor elkaar krijgt? Geen zorgen! I...

5 Praat mee
avatar
  Abonneer  
nieuwsteoudste
Laat het mij weten wanneer er
martin
Lezer
martin

hoi Daniël, goed artikel. Ik wil aan de slag met de high end. Gebruik pc uitsluitend voor professioneel video editting (4K) onder premiere pro met twee schermen. Red ik dat met je configuratie (asrock mb, ryzen 9, en asrock gpu)? Of kan dat niet in de silent mode?

Elwin Hodžić
Admin
Elwin Hodžić

Hoi Martin,

Als het goed is zou je het makkelijk moeten kunnen reden met de configuratie van Daniel. Of het in silent mode kan, durf ik alleen niet te zeggen. Het ligt er natuurlijk ook maar net aan hoelang de bewerkte video is (en hoelang die dus nodig heeft om te renderen). Maar voor de rest zou je het prima moeten kunnen redden met de configuratie!

Pieter
Lezer
Pieter

De Sapphire Nitro+ Radeon RX 6800 lijkt ondertussen niet meer te koop. Is de Sapphire Pulse AMD Radeon RX 6800 een goed alternatief, of adviseren jullie ondertussen een andere videokaart voor de high-end pc?

Simon
Lezer
Simon

Ik heb de hi-end pc gebouwd volgens beschrijving, de Bios update gedaan (is nu versie 1.28) en het systeem opgestart. In eerste instantie de aanbevolen stroom en ventilator instellingen gedaan en het bios programma gesaved en afgesloten. Computer start opnieuw op en nu zou de driver instellingen moeten opstarten, maar dat gebeurt niet. Telkens wordt het Biosprogramma gestart en ik heb geen idee wat er mis is. Heeft iemand misschien een idee?

Dré
Lezer
Dré

Heb in 2017 een redelijk PC gebouwd met i7 7700K en die voelt nog vlot aan. Asl ik dan de CPU, Intel Core i5-12400, van 13-watt pc: zuinige allrounder met elkaar vergelijk dan is een verschil, maar niet schokkend. Ik had meer verschil verwacht, ook al is het een lower end PC.
Jammer dat de i7 7700K niet door win11 gesupport wordt.
https://cpu.userbenchmark.com/Compare/Intel-Core-i7-7700K-vs-Intel-Core-i5-12400/3647vs4122