Ons c’t-bouwvoorstel heeft een Thunderbolt 4-poort en je kunt er vier 4K-schermen op aansluiten. Gezien de hoge kosten van RAM-geheugen bieden we twee geheugenconfiguraties aan.
Een compacte mini-pc zonder compromissen
Een moderne kantoor-pc hoeft niet meer in een grote towerbehuizing te zitten, maar past in een klein kastje dat je prima op je bureau kwijt kunt. In de meeste mini-pc’s die je kant-en-klaar of als barebone koopt, zit echter een vastgesoldeerde mobiele CPU, vaak met beperkte prestaties en hooguit ruimte voor één SSD.
Ons bouwvoorstel voor een 8 watt mini-pc is ondanks zijn compacte afmetingen veel flexibeler, omdat het plaats biedt aan een volwaardige desktopprocessor en twee M.2- en twee 2,5-inch opslagmedia.
Bij de keuze van de componenten voor een 8 watt mini-pc lag onze focus op een stabiele, stille werking en op een goede uitrusting zoals Thunderbolt 4, in plaats van op prestaties ten koste van alles. De computer verbruikt bij een inactief bureaublad slechts 8 watt. Daarnaast hebben we ervoor gezorgd dat het bouwvoorstel even soepel werkt onder Windows 11 als onder Ubuntu 26.04.
De efficiënte Intel Core Ultra 5 225-processor levert met tien kernen voldoende kracht voor de meeste dagelijkse taken, zoals tekst- en fotobewerking. Als alternatief is de 8 watt mini-pc ook geschikt als compacte thuisserver. Gezien de hoge prijzen voor geheugen hebben we hem getest in twee RAM-configuraties met 1 × 16 GB en 2 × 8 GB werkgeheugen, zodat je voor jezelf kunt beoordelen wat het meest geschikt is voor je situatie.
Voordelige barebone
Een bouwvoorstel met de Asrock DeskMini B860 en een Intel Core Ultra 200S-processor stond al lang op ons to-do-lijstje. We hebben in het verleden al zeer goede ervaringen opgedaan met de pc-barebones uit de DeskMini-serie. Bovendien bevat dit model als bijzonderheid een Thunderbolt 4-interface, terwijl de Ryzen-tegenhanger, de DeskMini X600/USB4, alleen over een USB4-aansluiting beschikt. Asrock toonde de DeskMini B860 voor het eerst in januari 2025 op de CES. Het duurde vervolgens nog ongeveer een jaar voordat het model in de winkels beschikbaar was.
De barebone kost ongeveer 200 euro, maar biedt veel hardware voor zijn prijs: in de robuuste metalen behuizing zit al een LGA1851-moederbord en Asrock levert er ook een externe 120-watt-voeding bij. In onze test overtuigde de DeskMini B860 met een laag stroomverbruik in idle, bovendien kan hij vier 4K-schermen tegelijk aansturen. De schermen kun je aansluiten op de twee DisplayPort-uitgangen, de HDMI-poort en via de Thunderbolt (USB-C) aansluiting. Bij beeldschermen met een resolutie van 5K en hoger werken slechts drie uitgangen tegelijk, omdat de GPU hiervoor intern display-pipes met elkaar koppelt.
Voor randapparatuur zijn er in totaal vijf USB-aansluitingen, als je Thunderbolt meetelt. Daaronder bevindt zich ook een snelle USB-C-aansluiting met 20 Gbit/s aan de voorkant.
De grote flexibiliteit zet zich aan de binnenkant voort: de DeskMini B860 biedt plaats aan twee M.2-SSD’s. De poort aan de bovenzijde van het moederbord is via vier PCI-Express 5.0-lanes met de CPU verbonden. De tweede poort ondersteunt PCIe 4.0 en bevindt zich aan de onderkant van het moederbord, omdat er boven geen ruimte is voor een tweede slot.
De DeskMini heeft ook nog ruimte om twee 2,5-inch schijven onder de moederborddrager te plaatsen. Dat maakt de mini-pc ook geschikt om als kleine server in te zetten. Je moet wel eerst je schijven controleren op hun hoogte: in de Asrock passen alleen SATA-SSD’s en 2,5-inch harde schijven met een maximale hoogte van 9,5 millimeter.
Wat de processor betreft, was de keuze voor dit bouwvoorstel relatief eenvoudig. We hebben gekozen voor de voordeligste Arrow Lake-processor met geïntegreerde graphics. In de Core Ultra 5 225 voor 167 euro werken zes prestatiekernen en vier efficiëntiekernen met een kloksnelheid tot 4,9 GHz. De 65-watt-processor is eenvoudig te koelen. Daarom is hij zeer geschikt voor de compacte behuizing van de DeskMini B860, waar slechts weinig ruimte overblijft voor de CPU-koeler. Omdat de barebone een 120-watt-voeding heeft, beperkt Asrock de vermogenslimiet in het 28 seconden durende turbovenster tot 75 watt, in plaats van de mogelijke 121 watt. In de praktijk kost dat bij kortstondige multithreading-toepassingen zoals de renderbenchmark Cinebench 2026 slechts ongeveer 10 procent rekenkracht.
De in de processor geïntegreerde Intel-graphics hebben slechts 32 uitvoereenheden en 256 shader-kernen, de helft van het aantal van de krachtigere Core Ultra 5 200S vanaf modelnummer 245 en de Core Ultra 7 en 9 [1]. Het is daarom alleen voldoende voor grafisch minder veeleisende 3D-games zoals De Sims, World of Warcraft en League of Legends. Met hardware-eenheden ontlast het echter de CPU-kernen bij het afspelen van video en het coderen van moderne formaten zoals AV1, H.264/AVC, H.265/HEVC en VP9, mits de software QuickSync ondersteunt.
We raden de K-processor Core Ultra 5 245K, die slechts ongeveer 15 euro meer kost, af. Deze biedt weliswaar vier extra efficiëntiekernen, maar heeft een veel hogere vermogenslimiet van continu 159 watt. Omdat de voeding van de DeskMini B860 dat helemaal niet aankan, remt de barebone hem af tot 85 watt, waardoor je aanzienlijk aan prestaties inboet. Bovendien was de K-processor zelfs met een verlaagde vermogenslimiet niet stil te koelen.
Geoptimaliseerde koeling
De DeskMini B860 biedt plaats aan de boxed-koeler die bij de Core Ultra 5 225 wordt meegeleverd. We hebben echter niet voor deze gekozen, omdat hij niet voldeed aan onze eisen voor een zo laag mogelijk geluidsniveau. Daarom hebben we verschillende compacte alternatieven getest [2]. De Noctua NH-L9i-17xx met grote 92-millimeter-ventilator biedt het beste totaalpakket qua koelvermogen, installatie-inspanning en prijs. Anders dan de naam in eerste instantie doet vermoeden, past hij niet alleen op LGA1700-CPU’s, maar ook op de hier gebruikte LGA1851-processor, omdat beide CPU-sockets identieke afstanden tussen de bevestigingsgaten hebben.
De koeler inclusief ventilator is in totaal maar 37 millimeter hoog, waardoor er nog een relatief ruime spleet zit tussen de bovenzijde van de koeler en de bovenzijde van de behuizing waar de ventilatiegaten zitten. Daardoor zuigt de ventilator een deel van de warme afvoerlucht opnieuw aan. Daarom hebben we een 7 millimeter hoog schuimstuk uit de optionele Noctua NA-FD1 luchtgeleidingsset op de rand van de ventilator bevestigd. Dit vormt een gesloten luchtinlaat waarmee de ventilator van de CPU-koeler uitsluitend koele omgevingslucht aanzuigt, wat de kerntemperatuur met enkele graden verlaagt en zo het toerental en het geluidsniveau vermindert.
Geheugencrisis
We zijn ons ervan bewust dat de huidige prijzen van werkgeheugen en SSD’s de knutselpret bederven. Daar kunnen we weliswaar niets aan veranderen, maar we hebben twee verschillende configuraties met specifieke voor- en nadelen getest. Je kunt dan zelf beslissen welke weg je wilt inslaan.
Toen we in maart de componenten selecteerden, viel ons op dat een enkele 16GB-geheugenmodule minder kost dan twee 8GB-SODIMM DDR5 5600-modules. Zonder de RAM-crisis zouden we voor dit bouwvoorstel twee modules van 8 GB hebben gekozen, omdat dan beide DDR5-geheugenkanalen gebruikt worden voor maximale prestaties. Gezien de eisen van moderne software wilden we niet minder dan 16 GB inbouwen.
Gezien de prijssituatie hebben we echter besloten als alternatief het systeem ook te voorzien van één enkele 16 GB SO-DIMM. Hierdoor heeft de processor slechts de helft van de geheugendoorvoer van 45 in plaats van 90 GB/s tot zijn beschikking. In de praktijk heeft dit, afhankelijk van de toepassing, verschillende gevolgen, zoals onze metingen aantonen. De resultaten gelden overigens alleen voor deze configuratie en kun je niet een op een overnemen voor andere systemen waarin bijvoorbeeld een krachtigere processor en een grafische kaart zijn ingebouwd.
Bij het renderen met Cinebench 2026 en Blender, net als bij kantoortaken zoals tekstverwerking, spreadsheets en beeldbewerking in de Office-benchmarksuite PCMark 10, bedraagt het verschil tussen single- en dual-channel minder dan vijf procent, wat subjectief niet merkbaar is. Hetzelfde geldt voor de grafische benchmark 3DMark Steel Nomad. Dit komt echter door de zwakke geïntegreerde GPU van de Core Ultra 5 225 met slechts 256 shader-kernen. In tegenstelling tot krachtigere grafische eenheden profiteert deze GPU niet van de hogere geheugendoorvoer.
Het ligt heel anders bij het transcoderen van een video met Handbrake en het comprimeren van bestanden met 7-Zip. Hier moeten de CPU-kernen grote hoeveelheden gegevens verwerken, waardoor de installatie van twee geheugenmodules een grotere invloed heeft en voor een prestatieverbetering van zeven en twaalf procent zorgt.
Op het moment van schrijven waren de prijzen weer enigszins gestabiliseerd: twee van de door ons geselecteerde Kingston-modules met een capaciteit van 8 GB kostten samen 255 euro en voor een 16 GB SO-DIMM moesten we op het moment van testen rond de 215 euro neertellen. Met slechts één 16GB-module heb je de mogelijkheid om bij eventueel dalende prijzen in de toekomst voordelig te upgraden, zonder dat je duur aangeschafte SO-DIMM’s hoeft te vervangen. De DeskMini B860 heeft namelijk slechts twee slots. De beslissing welke optie voor jou de juiste is, kunnen we helaas niet voor je nemen.
Dure opslag
Voor de SSD hebben we gekozen voor de Samsung 990 EVO Plus. Deze communiceert via twee PCIe 5.0-lanes met de processor, maar levert gegevens ook met dezelfde snelheid via vier PCIe 4.0-lanes. Als piekwaarde haalt de SSD in onze 8 watt mini-pc bij het lezen meer dan 7 GB/s en bij het schrijven meer dan 5 GB/s. Dat is meer dan voldoende voor het beoogde gebruik als kantoor-pc.
Afhankelijk van de benodigde opslagruimte kun je kiezen voor een variant met een capaciteit van één of twee terabyte. We hebben de tests uitgevoerd met de 2TB-versie van de Samsung SSD 990 EVO Plus, die momenteel rond de 290 euro kost; de 1TB-variant kost circa 190 euro. Helaas blijven de prijzen nog steeds stijgen vanwege de situatie op de opslagmarkt: in maart, toen we de componenten selecteerden, was de 1TB-variant verkrijgbaar voor 160 euro, begin november 2025 was deze nog verkrijgbaar voor minder dan 80 euro.
Bouwinstructies
Het in elkaar zetten van de 8 watt mini-pc is minder complex dan onze bouwvoorstellen met towerbehuizingen. Je hoeft de externe voeding bijvoorbeeld niet in te bouwen. Vanwege de kleine afmetingen vereist de inbouw van de componenten toch enige handigheid en voor een betere luchtstroom moet je een beetje knutselen. Neem daarom een middag de tijd voor de montage en de installatie van het besturingssysteem, de stuurprogramma’s en de software.
Als gereedschap raden wij een grote en een kleinere kruiskopschroevendraaier aan, evenals een goede schaar. Alle overige benodigdheden, zoals schroeven, koelpasta en kabels, worden bij de betreffende componenten meegeleverd. We raden aan om ook de betreffende handleidingen met geïllustreerde instructies te raadplegen, vooral wat betreft de montage van de Noctua-koeler en de luchtgeleidingsset, maar ook voor de Asrock-barebone zelf. Links naar de fabrikanten en onderdelen vind je via de link bij dit artikel.
Eerst moet je de behuizing van de DeskMini B860 openen. Draai hiervoor de vier schroeven aan de achterkant los met een kruiskopschroevendraaier, zodat je de moederbordhouder eruit kunt trekken. Open vervolgens de vergrendeling van de CPU-houder en plaats voorzichtig de Core Ultra 5-processor in de socket, zonder een van de 1851 gevoelige veertjes te verbuigen. De beschermkap hoef je niet vooraf te verwijderen, deze springt automatisch los bij het sluiten van de beugel.
Wij raden aan om vóór de montage van de koeler de geheugenmodules en de SSD in de slots te plaatsen. Voor het werkgeheugen vind je twee slots voor SO-DIMM’s op het moederbord. Als je de optie met slechts één module gebruikt, maakt het niet uit welke je gebruikt. De Samsung-SSD gaat in het M.2-slot aan de bovenkant, dat PCIe 5.0 ondersteunt. Asrock levert bij de DeskMini B860 een minuscule bevestigingsschroef mee voor de bevestiging van SSD’s.
Koeler met luchtkap
Breng de koelpasta in een ‘X’-vorm aan op de heatspreader van de processor. Vervolgens plaats je de CPU-koeler op de processor, waarbij de koelribben parallel lopen aan het I/O-paneel (de achterzijde) van het moederbord. Draai vervolgens het geheel van koeler en moederbord ondersteboven om de bevestigingsgaten van beide componenten op elkaar uit te lijnen. Je bevestigt de koeler met vier kartelschroeven vanaf de onderzijde van het moederbord. Vergeet niet de ventilatorkabel aan te sluiten op CPU_FAN1.
Daarmee is het koelsysteem echter nog niet compleet. Om de koele lucht die van buiten de behuizing wordt aangezogen beter te scheiden van de warme afvoerlucht, plaatsen we de NA-FD1 fan duct-kit van Noctua op de CPU-ventilator. Hiervoor moet je de vier bevestigingsschroeven van de 92-millimeter-ventilator een voor een vervangen door de bij de set meegeleverde schroefbouten. Vervolgens plaats je op elk daarvan een van de meegeleverde plastic buisjes. Hierop komt ten slotte het schuimstuk met een hoogte van zeven millimeter, dat je kunt herkennen aan de zijdelingse ribbels met zeven inkepingen. Hierdoor sluit de behuizing van de 8 watt mini-pc later nog net. Tot slot moet je met een schaar de uitstekende plastic buisjes afknippen. Schuif vervolgens de borddrager weer in de behuizing en schroef deze vast. Op de website van Noctua (zie link) vind je bovendien een behulpzame video voor de installatie van de fan duct-kit.
Extra hardware
Je kunt het bouwvoorstel voor de 8 watt mini-pc nog personaliseren: Asrock heeft een breed scala aan extra’s voor de DeskMini B860, die tussen de 10 en 40 euro kosten. Met de wifi-kit volgens de Wi-Fi 6E-standaard kun je de mini-pc draadloos verbinden met het netwerk. De kit bestaat uit een M.2-kaartje met de Intel-chip AX210, evenals bijpassende kabels naar de antenneaansluitingen en twee antennes. De wifi-kaart gaat in het slot dat direct onder de systeem-SSD zit. Bij het achteraf inbouwen moet je deze dus tijdelijk verwijderen.
Daarnaast zijn er op de DeskMini B860 uitsparingen voor extra aansluitingen. Aan de achterkant kun je een 3,5mm-audio-aansluiting achteraf inbouwen en aan de bovenkant twee USB 2.0-poorten. Als je de mini-pc ook nog visueel opvallend wilt maken, kun je een RGB-LED-kit aanschaffen. Deze bestaat uit een lichtstrip die je intern via een USB-stekker aansluit en magnetisch in de behuizing kunt bevestigen. Als je de RGB-strip en de extra USB-poorten tegelijkertijd wilt gebruiken, heb je overigens ook nog de interne USB-hub nodig.
Mocht je de mini-pc uit het zicht willen halen, kun je bovendien een VESA-beugel van Asrock aanschaffen waarmee je de computer ofwel achter een compatibele monitor of onder aan een tafelblad kunt bevestigen.
Finetuning
Voordat je het besturingssysteem van je keuze installeert, moet je eerst het BIOS updaten. De link hiervoor vind je ook via de link bij dit artikel. Download het zip-bestand met de BIOS-update en pak het .rom-bestand uit op een FAT32-geformatteerde USB-stick, en plaats deze in de mini-pc. De BIOS-setup open je door de mini-pc op te starten en op de Del-toets te drukken. Ga in het BIOS naar de Instant Flash-tool. Na bevestiging start de computer opnieuw op en begint het flash-proces automatisch.
Pas vervolgens de BIOS-instellingen toe die op de projectpagina worden vermeld. Alleen zo haalt de 8 watt mini-pc de opgegeven waarden voor geluidsniveau en stroomverbruik. Het bouwvoorstel werkt probleemloos onder Windows 11 en Ubuntu Linux 26.04. Onder Windows moet je een hele reeks stuurprogramma’s installeren voor de audio, chipset, Dynamic Tuning Tool, Gaussian & Neural Accelerator, graphics, LAN, Management Engine, NPU, Rapid Storage Technology en SerialIO. Deze vind je allemaal op onze projectpagina en in het downloadgedeelte van de Asrock-website.
Het resultaat is dat de mini-pc in ruststand fluisterstil en onder Windows 11 bijzonder zuinig is. Onder Ubuntu lijken niet alle energiebesparingsmodi actief te zijn, waardoor hij ongeveer 3 watt meer verbruikt. Onder volledige belasting is de 8 watt mini-pc ook in stille omgevingen nauwelijks hoorbaar (0,3 sone). Of je het bouwvoorstel nu gebruikt als kantoor-pc of als zuinige thuisserver, wij wensen je er in ieder geval veel plezier mee.
Literatuur
[1] Christian Hirsch en Marco den Teuling, Actuele geïntegreerde graphics: AMD, Apple en Intel vergeleken, c’t 5/2025, p.78
[2] Benjamin Kraft en Daniel Dupré, Superplatte cpu-koelers, c’t 10/2025, p.54
(Christian Hirsch en Daniel Dupré)
Praat mee