Ideeën verzamelen, kennisniveau peilen, over dingen stemmen: dat gaat online snel en makkelijk. Veel van die enquêtetools verwerken de verkregen gegevens echter op Amerikaanse servers. We hebben vijf alternatieven getest die minder zorgwekkend zijn op het gebied van gegevensbescherming.
Privacyvriendelijke alternatieven voor online enquêtes
Online enquêtes leveren waardevolle feedback op. Alle bezoekers kunnen meedoen en elk antwoord telt. Veel van de gebruikte enquêtediensten, zoals Google Forms, SurveyMonkey, Microsoft Forms en Mentimeter, verwerken en bewaren alle gegevens echter op Amerikaanse servers, waardoor Amerikaanse autoriteiten er toegang toe hebben. Sommige bedrijven gebruiken ze ook om hun AI te trainen.
We hebben vier alternatieven getest waarvan de servers binnen de EU staan. Ze beloven allemaal te voldoen aan de eisen van de AVG: easyfeedback, edkimo, LimeSurvey, SoSci Survey en Wooclap hebben elk hun eigen focus. Ze bieden een scala aan antwoordformaten: daaronder vallen meerkeuzevragen, vrije tekstvelden, ranglijsten, schalen, complexe antwoordmatrices en hier en daar een speciale tool.
Via een link of QR-code open je als deelnemer de enquête in je browser of op je smartphone. De resultaten worden automatisch samengevat in tabellen of grafieken en kun je in verschillende formaten exporteren.
Gegevens blijven in Europa
LimeSurvey is bedoeld voor particulieren, verenigingen, bedrijven en wetenschappelijke teams die op een eenvoudige manier en zonder veel moeite enquêtes willen maken. Wooclap en edkimo hebben functies die speciaal zijn afgestemd op scholen. Tijdens een enquête zet Wooclap de antwoorden om in geanimeerde grafieken.
De tool edkimo bevat vragenlijsten voor het dagelijkse schoolleven en voor les- en schoolontwikkeling als sjablonen. SoSci Survey heeft heel veel functies, maar daardoor ook een gebruikersinterface die lastiger te doorgronden is. Als je de scripttaal PHP en de stylesheet-taal CSS beheerst, kun je enquêtes heel precies aanpassen en vormgeven.
Dan is er nog easyfeedback, dat wordt gebruikt op scholen, bij marktonderzoek en bij medewerkersenquêtes. Voor elk van die gebieden vind je bij easyfeedback sjablonen met vragenlijsten die je qua inhoud en uiterlijk kunt aanpassen. Voor het uitvoeren van tests zijn er bij alle tools gratis accounts beschikbaar.
Op het moment van schrijven stond het gratis abonnement van easyfeedback maximaal 100 deelnemers en tot tien vragen per enquête toe, terwijl je bij LimeSurvey maandelijks 25 vragenlijsten kunt maken: zonder limiet op het aantal vragen. Bij edkimo kun je 30 dagen gratis en zonder beperkingen testen.
Voordat je voor het eerst een enquête maakt, moet je je bij alle tools registreren met je e-mailadres en wachtwoord. Dat wordt geverifieerd via een bevestigingslink die naar je e-mailadres wordt gestuurd. Alleen degene die de enquêtes beheert, hoeft zich te registreren, de deelnemers hoeven dat niet te doen. Zij komen via een link of QR-code direct bij de enquête terecht.
Synchroon en asynchroon
Er worden twee soorten enquêtes onderscheiden: bij synchrone enquêtes beantwoorden alle deelnemers de vragen tegelijkertijd, bijvoorbeeld tijdens een brainstormsessie of bij interactieve quizformats. Je kunt de resultaten razendsnel samenvatten en aan de groep presenteren.
Synchrone enquêtes zijn geschikt voor zowel fysieke bijeenkomsten als online- en hybride vergaderingen. Bij asynchrone enquêtes beantwoorden de deelnemers de vragen wanneer het hen uitkomt, bijvoorbeeld bij feedback over een webinar die via e-mail wordt verstuurd na afloop.
Voordeel: je kunt rustig over je antwoorden nadenken en ze zorgvuldiger formuleren. Meestal is er een deelnametermijn, waarna de resultaten geëvalueerd worden. Bij een open enquête krijg je als deelnemer toegang tot de vragenlijst via een link of QR-code. Als je die kent, mag je meedoen aan de enquête, ook meerdere keren.
Daar staat tegenover dat er ook gesloten enquêtes zijn met gepersonaliseerde links. Die werken maar één keer, voorkomen dat iemand meerdere keren meedoet en maken het ook moeilijker voor onbevoegden om mee te doen.
Nadeel: de antwoorden kunnen onder bepaalde omstandigheden aan individuele personen gekoppeld worden, waardoor de anonimiteit niet gewaarborgd is.
Enquêtes dienen niet alleen om feiten of meningen vast te leggen. In de beginfase van een seminar of vergadering kan een korte enquête, een zogenaamde icebreaker, helpen om een ontspannen en open sfeer te creëren, waarin je je als deelnemer snel op je gemak voelt en vanaf het begin betrokken wordt.
Dat kunnen bijvoorbeeld vragen zijn over hoe het met je gaat, persoonlijke interesses of waar je vandaan komt. Dergelijke ijsbrekers kun je met alle tools doen. Wooclap heeft daar echter speciaal ontworpen sjablonen voor.
Gegevensbescherming en analyse
Om de anonimiteit ook bij enquêtes met gepersonaliseerde links te waarborgen, bieden easyfeedback en SoSci Survey verschillende mechanismen die je bij de instellingen kunt activeren. Die zijn in wezen gebaseerd op het scheiden van de toegangslink en de antwoorden.
Je moet je er echter wel van bewust zijn dat volledige anonimisering niet mogelijk is – al is het maar omdat degene die de links verstuurt de ontvangers kent.
Of het nu anoniem is of niet: zodra er persoonlijke gegevens worden gevraagd, is een verwerkersovereenkomst met de betreffende toolaanbieder vereist. Dat schrijft de AVG voor. Voor scholen en andere instellingen moet de betreffende leiding die afsluiten.
Bij easyfeedback en LimeSurvey kun je de overeenkomst online opstellen. Bij SoSci Survey kun je een PDF-sjabloon downloaden. Als er persoonsgegevens uit een adressenlijst worden verwerkt, wordt de overeenkomst digitaal gesloten. Bij edkimo moet je er zelf aan denken en een e-mailaanvraag indienen.
Overzicht van resultaten
Alle tools tonen de tussentijdse en eindresultaten in overzichtelijke tabellen en verschillende grafieken. Daarnaast kun je ook de gedetailleerde antwoorden bekijken. Standaard hebben alleen beheerders van een enquête toegang tot de uitslag. Bij edkimo kunnen deelnemers via een speciale link de resultaten echter ook inzien.
Bij easyfeedback en LimeSurvey kun je de actuele tussenstand laten weergeven. SoSci Survey heeft daarvoor handmatig ingevoegde PHP-code nodig. Wooclap toont de enquêteresultaten bij live-evenementen of onlinevergaderingen zelfs direct via een beamer of monitor.
Mix van vraagtypes
De tools bieden heel verschillende mogelijkheden om vragen te stellen. Tot de basisuitrusting behoren meerkeuze- en enkelkeuzevragen, aangevuld met tekstvelden voor vrij geformuleerde antwoorden. Daarnaast zitten er bij sommige speciale tools: LimeSurvey, SoSci Survey en easyfeedback laten je met ranglijsten onderwerpen of begrippen via drag&drop in een persoonlijke volgorde zetten.
Wooclap beperkt zich bij het wegen tot numerieke gegevens. Bij edkimo zijn er momenteel geen ranglijsten beschikbaar.
Bekend, maar misschien niet onder de vakterm, zijn likertschalen. Dat zijn beoordelingsschalen die instemming of afkeuring op verschillende niveaus vastleggen, meestal op een schaal van 1 (helemaal niet mee eens) tot 5 (helemaal mee eens). Ze zijn bij alle tools aanwezig, maar soms onder een andere naam.
Een antwoordmatrix vat in een tweedimensionaal beoordelingsveld verschillende deelaspecten van een vraag samen. Dat kan bijvoorbeeld feedback zijn op een evenement: op de inleidende presentatie, de communicatie vooraf en het workshopaanbod. Die multidimensionale vragen vind je in LimeSurvey, SoSci Survey en easyfeedback.
Met Wooclap en edkimo kun je woordwolken maken. De functie om een project of cursus te kiezen is een uniek kenmerk van edkimo. Hoewel die functie vooral bedoeld is voor scholen, kun je hem net zo goed gebruiken voor werkgroepen of projectteams. Je moet de term dan gewoon even anders interpreteren.
Bij alle tools kun je verplichte vragen instellen. Zonder alle verplichte velden in te vullen, kan een deelnemer het formulier niet versturen.
De tools maken visueel onderscheid tussen single choice- en multiple choice-vragen door middel van keuzerondjes en selectievakjes. SoSci Survey ondersteunen zowel minimum- als maximumgrenzen voor antwoordopties volledig, edkimo en easyfeedback elk slechts één kant op.
Een direct geïntegreerde Overige-optie is er bij edkimo, easyfeedback en LimeSurvey.
Als … dan …
Logische functies, filters en sprongopties sturen enquêtes variabel en dynamisch aan. In plaats van alle vragen in één keer te laten zien, past de software de volgorde van de vragen aan op basis van eerdere antwoorden. Zo zie je alleen de inhoud die op dat moment relevant is.
Een voorbeeld: bij het plannen van een feestje zie je eerst alleen de centrale ja/nee-vraag over deelname. Al het overige is nog verborgen. Als de gast afzegt met Nee, eindigt de enquête en kan het formulier meteen worden verzonden. Als hij op Ja klikt of tikt, verschijnen er meer vragen: bijvoorbeeld over het aantal extra personen die worden meegenomen of over wat hij meebrengt voor het buffet.
Alle geteste tools, behalve Wooclap en edkimo, beschikken over die logische functies, maar dan onder verschillende benamingen als conditie-editor, logica of een vraagfilter.
LimeSurvey en easyfeedback bieden de mogelijkheid om eerder gegeven antwoorden automatisch bij volgende vragen in te vullen. Daardoor kun je deelnemers bij naam aanspreken of vragen stellen over specifieke antwoorden, bijvoorbeeld met een vervolgvraag als ‘Wat vind je vooral leuk aan product XYZ?’.
Die functie, piping genoemd, geeft enquêtes een persoonlijker tintje. Bij SoSci Survey is daar echter handmatige PHP-code voor nodig.
Conclusie
Vooral bij webinars, online vergaderingen of online cursussen zijn deze tools handig. De geteste diensten bieden allemaal privacyvriendelijke alternatieven voor Google Forms, Microsoft Forms en SurveyMonkey. Voor wetenschappelijke gegevensverzameling is SoSci Survey met zijn uitgebreide ontwerpmogelijkheden een favoriet.
Wooclap brengt met zijn live-mogelijkheden en gamification-elementen fysieke bijeenkomsten en webinars tot leven. Het laat ook zien hoe enquêtetools zich met behulp van AI verder zullen ontwikkelen.
edkimo maakt het makkelijk om enquêtes in het onderwijs en bij je studie te integreren. Dat geldt ook voor easyfeedback. Samen met LimeSurvey zijn dat handige allrounders, waarbij LimeSurvey extra punten scoort met zijn opensource-filosofie en uitgebreide documentatie.
Een bijzonderheid van edkimo is de keuze voor project of cursus als vraagtype. Afgezien van de verschillende aandachtspunten zijn alle geteste enquêtetools een prima en bovendien privacyvriendelijker alternatief voor de Amerikaanse diensten.
easyfeedback
easyfeedback heeft een duidelijk gestructureerd en modern ontwerp. Kleine enquêtes zijn in een handomdraai gemaakt en gepubliceerd, je hoeft er niet eerst helemaal in te duiken.
De preview toont naar keuze een desktop- of een smartphoneversie. Bij sjablonen is de taal voor de vragenlijst niet altijd naar Nederlands te zetten (via het tabblad Texts & Languages). Via de kleine vertaalknop achter de taal kun je wel DeepL-vertalingen aanzetten, maar de interfaceonderdelen werden niet naar Nederlands omgezet. Bij een losse nieuwe vragenlijst kun je wel direct voor Nederlands kiezen in de selectielijst, maar de te bewerken tekst blijft Engels en moet je zelf aanpassen. De interfaceonderdelen, zoals knoppen, verschijnen dan wel in het Nederlands.
Een AI-tool voor hulp bij het aanmaken van vragenlijsten wordt op de website nog wel genoemd, maar is op het moment van schrijven niet (meer) beschikbaar.
easyfeedback biedt meer dan 90 sjablonen met kant-en-klare, bewerkbare vragen, bijvoorbeeld voor klant- en medewerkersenquêtes of voor feedback over evenementen. Voor complexere enquêtes bieden videotutorials de nodige knowhow.
Enquêtes kun je in mappen ordenen en in optioneel aangemaakte teams samenstellen. Sommige vragenopties zitten achter een betaalmodel (logica, media upload), maar voor de gangbare vragen kun je met de gratis versie prima uit de voeten.
+ instapvriendelijk
+ uitgebreide documentatie
– taal interface niet altijd aanpasbaar
edkimo
Aan de slag gaan met edkimo is makkelijk. De uitgebreide sjabloonbibliotheek is vooral bedoeld voor docenten. Met in totaal 95 sjablonen kun je bijvoorbeeld feedbackformulieren voor seminars maken, enquêtes over de ontwikkeling van de lessen of het schoolklimaat. Maar ook zonder die sjablonen kun je met edkimo andere enquêtes maken.
Er is geen keuze voor Nederlands als taal voor je de templates. Engels, Duits, Frans en Spaans zijn tot nu toe de enige keuze. Bij een nieuwe vragenlijst kun je via de instellingen de taal wel op Nederlands zetten, maar de interfaceonderdelen blijven in het Engels.
De keuze aan vraagtypes is beperkt. Naast meerkeuzevragen en open antwoorden zijn er verschillende schalen (klopt niet / klopt gedeeltelijk / klopt) en twee speciale types: woordwolken en cursuskeuzes. Je kunt het eigenaarschap van een vragenlijst overzetten naar iemand anders in je team of een ander edkimo-account.
Een bijzonderheid is de functie voor de keuze voor project of cursus: deze is ook buiten school geschikt voor seminars of workshops om zelf werkgroepen samen te stellen. Daarbij geven deelnemers met een klik of via slepen en neerzetten aan wat hun voorkeur heeft. Eerst stelt de beheerder de groepsgroottes en het verplichte aantal te volgen ‘cursussen vast’. Als groepen uiteindelijk overbezet zijn, krijg je door te kiezen voor een optimale toewijzing een voorstel voor een evenwichtige herverdeling.
Gepersonaliseerde links zorgen ervoor dat elke deelnemer maar één keer meedoet aan de keuze. Uit de vrije tekstantwoorden maakt edkimo een woordwolk: vaak genoemde termen verschijnen groter in het midden, minder vaak genoemde termen kleiner aan de rand. edkimo is de enige tool in deze test die ook beschikbaar is als native app voor iOS en Android.
+ korte gewenning
+ project/cursus als keuze
– sjablonen voor educatieve doeleinden
LimeSurvey
LimeSurvey draait onder een opensourcelicentie en kun je naar keuze tegen betaling online gebruiken (LimeSurvey Cloud) of zelf hosten als PHP-applicatie LimeSurvey CE. LimeSurvey Cloud biedt verschillende betaalde abonnementen.
De interface is grotendeels Nederlands, tekstvakken met uitleg geven Engelse uitleg weer. De interface-elementen van enquêtes zijn Nederlands.
LimeSurvey kan vragen in groepen samenvoegen, die tijdens het bewerken ruimtebesparend kunnen worden in- en uitgeklapt. Bij de uiteindelijke enquête vormt elke vraaggroep één schermpagina.
De meer dan 20 vraagtypes bestrijken veel verschillende gebieden en zijn duidelijk gedocumenteerd in de wiki van de ontwikkelaar. Met de conditie-editor regel je vragen op basis van eerdere antwoorden. Een wizard begeleidt je stap voor stap bij het opzetten van de logica. Om vragen in te voeren of te bewerken, kun je het beste een pc of tablet gebruiken.
Bij het invullen van de enquête treedt die ontwerpfout echter niet op. Om meervoudige deelname te voorkomen, kan LimeSurvey eenmalige tokens genereren en die als gepersonaliseerde links naar de deelnemers sturen.
LimeSurvey overtuigt met uitgebreide documentatie en een actieve community. Basisprincipes van professionele enquêtes worden uitgebreid uitgelegd. Er is AI-ondersteuning aangekondigd.
+ opensource
+ zelf hosten optioneel
+ goede documentatie, community
ScoSci Survey
De uitgebreide functionaliteit en de flexibele ontwerpmogelijkheden van SoSci Survey staan in contrast met een verouderde en onoverzichtelijke gebruikersinterface. De tool vergt de nodige tijd om onder de knie te krijgen; gelukkig zijn er wel een uitgebreide wiki met documentatie en Engelstalige videotutorials om je op weg te helpen.
Je kunt SoSci Survey op de servers van de ontwikkelaar gebruiken of zelf hosten. De tool is minder geschikt voor een ‘snelle’ enquête, maar is juist afgestemd op de behoeften van marktonderzoek, projectmanagement en de wetenschap.
SoSci Survey biedt meer dan 30 vraagtypes en maakt dankzij vrij programmeerbare filters en dynamische vragenlijsten flexibele, op maat gemaakte enquêtes mogelijk.
Met behulp van de HTML/CSS-ondersteuning kun je de enquêtes aanpassen aan je huisstijl. Kennis daarvan is ook nodig om extra functies toe te voegen via PHP en JavaScript. Een debugweergave helpt bij het testen van complexe enquêtes, zodat fouten vroeg worden opgespoord. Een andere functie is de meertaligheid voor internationale enquêtes: individueel of voor teams.
Voor niet-commerciële enquêtes die (volgens de ontwikkelaar) ‘niet in opdracht van of in samenwerking met een bedrijf’ worden uitgevoerd, is de tool gratis te gebruiken. Voor commerciële enquêtes verkoopt de aanbieder licenties met een looptijd van één maand of twaalf maanden, afhankelijk van het maximale aantal deelnemers.
+ veel functies
+ flexibel aan te passen
– steile leercurve
Wooclap
Wooclap draait het klassieke enquêteconcept om en ziet zichzelf als een interactieve presentatietool, bijvoorbeeld voor lessen of brainstormsessies. De presentator leidt het publiek live door de vragen: dia voor dia, antwoord voor antwoord. Met plug-ins kun je de tool optioneel integreren in MS Teams, PowerPoint, Zoom en Google Slides.
De deelnemers loggen in via een QR-code of op wooclap.com met een EventID, een korte reeks letters en tekens.
De tool biedt meer dan 20 vraagtypes, waaronder klassieke meerkeuzevragen, tekstvelden, ranglijsten en woordwolken. Meer specifieke vraagtypes zijn bijvoorbeeld het rad van fortuin voor willekeurige selectie en de brainstormtool, waarmee deelnemers hun eigen termen in categorieën kunnen indelen en later met slepen en neerzetten kunnen herschikken.
Meer dan 50 sjablonen dienen als uitgangspunt voor je eigen enquêtes, die je alleen of samen met je team kunt maken. Door de koppeling met afbeeldingen zijn interessante enquêtes mogelijk. Zo kunnen deelnemers aan een onlinevergadering bijvoorbeeld met een klik of tik hun locatie op een als afbeelding ingevoegde kaart markeren, zodat die voor alle deelnemers zichtbaar is.
De AI-vraaggenerator in het Pro-account maakt automatisch vragen met optionele antwoorden op basis van documenten, URL’s of YouTube-video’s. Zo heb je in een mum van tijd motiverend lesmateriaal voor de voorbereiding of nabespreking van een film.
+ bijzondere soorten vragen
+ eenvoudig beheer
+ AI-vragengenerator
Privacyvriendelijke online enquêtediensten
(Lutz Labs en Alieke van Sommeren)
Praat mee