Google weet alles, Bing weet veel – maar je betaalt voor beide diensten met je gegevens. Als je op zoek bent naar meer privacy of gespecialiseerde tools, moet je buiten de gebaande paden gaan.
Zoeken zonder de grote platforms
Brave Search, Swisscows en het opensource SearXNG wedijveren om het zoeken weer in handen van gebruikers te geven (voor verwijzingen zie de link bij dit artikel).
Als databron voor lokale AI-bots, als Europese specialist of met maximale controle via een eigen instantie die je zelf beheert. We laten zien hoe die outsiders in de dagelijkse praktijk presteren en wanneer een overstap echt de moeite waard is.
Brave: onafhankelijke index
Brave Search is ontstaan in Europa. De technologie werd oorspronkelijk ontwikkeld door Cliqz GmbH uit München, een dochteronderneming van Hubert Burda Media. In de jaren 2010 werkte Cliqz aan een gelijknamige browser met een geïntegreerde zoekmachine.
Toen Cliqz in mei 2020 werd stopgezet wegens gebrek aan succes, zette het team de zoektechnologie voort als een opensourceproject onder de naam Tailcat. Brave Software nam Tailcat over in maart 2021.
Vandaag de dag beheert Brave Search een van de weinige onafhankelijke zoekindexen naast Google en Bing. De index omvat ongeveer 30 miljard websites, met meer dan 100 miljoen pagina’s die dagelijks worden toegevoegd. Naast de eigen crawler, de BraveBot, dragen ook gebruikers van de gelijknamige eigen browser gegevens bij aan de index.
Iedereen die – vrijwillig – deelneemt aan het Web Discovery Project stuurt gegevens over bezochte websites en zoekopdrachten naar de zoekmachine. Brave beweert dat het systeem consequent elke vorm van gebruikersidentificatie achterwege laat, zodat Brave de binnenkomende gegevens technisch gezien niet aan een persoon kan toewijzen. De zoekopdrachten voor afbeeldingen en video’s zijn deels afhankelijk van externe bronnen.
De index van Brave lijkt klein vergeleken met de index van Google, die naar schatting enkele honderden miljarden pagina’s groot is. In de praktijk konden we echter geen zwakke punten ontdekken. Bij onze tests leverde Brave goede resultaten, zelfs voor ongebruikelijke onderwerpen.
Afhankelijk van de vraag verrijkt Brave de resultaten met geschikte video’s, nieuws, producten en zakelijke vermeldingen. Standaard genereert een taalmodel een samenvatting, meestal enkele alinea’s lang, van de inhoud van de gevonden pagina’s op de resultatenlijst.
Meer focus en AI
Gebruikers kunnen de domeinen waarvan de treffers afkomstig zijn op elke pagina met zoekresultaten upgraden of downgraden. Brave onthoudt die instellingen en houdt er rekening mee bij verdere zoekopdrachten. Resultaten kunnen nog gedetailleerder worden beïnvloed met zogenaamde goggles. Dat zijn quasi-individuele rankingspecificaties.
Technisch gezien is een goggle niets meer dan een eenvoudig tekstbestand dat wordt gehost op GitHub of GitLab. Het bevat instructies over hoe Brave bepaalde URL’s of domeinen hoger of lager moet rangschikken of helemaal uit de resultaten moet verwijderen. Gebruikers kunnen hun goggles beschikbaar maken voor anderen. Brave biedt een pool van openbare goggles, bijvoorbeeld Tech blogs, Javascript programming en Nederland_31.
De resultaten van de assistent Ask Brave zijn nog gedetailleerder dan de normale zoekopdracht. Je kunt die oproepen vanuit de lijst met zoekresultaten of hem direct openen op search.brave.com/ask.
Ask Brave geeft gedetailleerde, rapportachtige antwoorden in de stijl van Perplexity en ChatGPT. De assistent kan afbeeldingen analyseren en biedt een diepgaande onderzoeksmodus die intern tientallen zoekopdrachten op de index afvuurt en honderden pagina’s analyseert. Technisch gezien is Ask Brave gebaseerd op het opensource Qwen 3-model.
Brave API-resultaten
Brave wordt gefinancierd door reclame in de browser en bij het zoeken. Bij onze tests verscheen reclame echter veel minder vaak dan bij Google. Volgens Brave is reclame in de zoekresultaten niet gepersonaliseerd. Er worden geen persoonlijke gegevens of identificatiegegevens doorgegeven aan adverteerders.
Andere bronnen van inkomsten zijn aanvullende producten zoals het advertentievrije Search Premium (3 dollar per maand). Brave verdient ook geld aan zijn zoekfuncties via API. Dat maakt Brave het enige echte alternatief voor de twee industriële giganten Google en Bing.
Particuliere gebruikers krijgen 1000 API-zoekopdrachten per maand gratis – een goede basis voor eigen experimenten met bijvoorbeeld taalmodellen. Daarboven kosten 1000 zoekopdrachten 5 dollar. Duizend Answers, oftewel Ask-achtige samenvattingen, kosten 4 dollar.
Brave is ook expliciet gericht op bedrijven. Brave levert zoekresultaten voor verschillende andere diensten, zoals Kagi [1], Mistral en You.com.
De aanbieder neemt gegevensbescherming zeer serieus. De zoekdienst maakt geen gebruikersprofielen aan, bewaart geen IP-adressen, versleutelt de Ask Brave-chatgeschiedenis en slaat de sleutel op in de browser. Het privacybeleid onthult niet of gebruikersinvoer wordt gebruikt voor training of niet.
Brave beheert ook een Onion-server voor zijn zoekmachine in het privacy-vriendelijke Tor-netwerk.
SearXNG: opensource-zoeken
SearXNG is een fork en de opvolger van de metasearchengine SearX, die oorspronkelijk in 2014 werd gelanceerd. Het is een puur opensource project onder de AGPL 3.0-licentie. SearXNG heeft geen commerciële infrastructuur, geen donatieplatform en geen betalende exploitant – de ontwikkeling berust uitsluitend op vrijwillige community-bijdragen.
Als metasearchengine onderhoudt SearXNG niet zijn eigen index, maar stuurt zoekopdrachten gelijktijdig door naar externe zoekmachines, verwijdert privégegevens, aggregeert de resultaten en geeft die weer zonder reclame en trackinglinks.
Meer dan 240 zoekmachines kunnen als bron worden geconfigureerd – van Google en Bing tot arXiv en PubMed tot Reddit, Stack Overflow en SoundCloud.
Het centrale contactpunt voor gebruikers is de website searx.space. Dat is echter geen zoekmachine, maar een directory van ongeveer 70 goed onderhouden openbare instanties van de zoekmachine met gedetailleerde statistieken over TLS-beveiliging, responstijden en opsporingsdetectie. Sommige van de openbare servers bieden ook toegang via Tor.
Als je wilt zoeken met SearXNG, selecteer dan een instantie en zoek daar – of installeer je eigen privéversie van de zoekmachine. Dat gaat heel snel en makkelijk. Zo’n instantie draait ook op slanke hardware, zoals een mini-pc.
Veel opties
Je kunt aangeven welke van de beschikbare zoekdiensten SearXNG moet gebruiken voor welke zoekcategorieën. Brave, DuckDuckGo en Google zijn bijvoorbeeld vooraf ingesteld onder Zoekmachines bij Algemeen. Je kunt die naar wens uitschakelen of nieuwe zoekmachines inschakelen, zoals Qwant uit Frankrijk of Mojeek uit Engeland [1].
In totaal zijn er 50 zoekmachine beschikbaar voor de categorie Algemeen. De zoekmachines voor afbeeldingen, video’s en nieuws kunnen op dezelfde manier worden opgegeven.
SearXNG onderhoudt ook zogeheten bangs die kunnen worden gebruikt om zoekopdrachten alleen naar specifieke zoekservices te leiden.
Als je de metazoekmachine zelf host, kun je de instellingen verder verfijnen door de weging van individuele bronnen op te geven en de resultaatcategorieën te herstructureren.
Voor een aantal zoekdiensten gebruikt SearXNG scraping om URL’s, beschrijvingen en andere gegevens uit de zoekresultaten te halen. De zoekdienst doet zich dus voor als een browser en haalt de links uit de zoekresultaten.
Zoekdiensten houden echter niet van dat soort toegang omdat het betekent dat ze gebruikers geen advertenties kunnen laten zien en geen geld kunnen verdienen. Daarom proberen ze scraping zoveel mogelijk te voorkomen.
Dat kan er soms toe leiden dat zoekdiensten de toegang van SearXNG blokkeren, vooral in het geval van een openbare SearXNG-instantie – een reden te meer om SearXNG zelf te draaien.
De architectuur voor gegevensbescherming is consistent. Voor elk verzoek aan een externe zoekmachine genereert SearXNG een willekeurig browserprofiel, verwijdert IP-adressen en cookies, stuurt verzoeken via HTTP POST (in plaats van GET-verzoeken die zichtbaar zijn in URL-logs) en levert resultaten als directe links zonder tracking redirects.
JavaScript en cookies zijn optioneel, de basisfuncties zijn ook beschikbaar zonder beide. Er is geen accountsysteem, geen serverside gebruikersgegevens en geen logging van zoekopdrachten.
SearXNG biedt geen AI-functies: geen AI-overzichten, geen chatbot, geen samenvattingen. Veel opensource AI-projecten gebruiken SearXNG echter als zoekback-end. Het Perplexity-alternatief Perplexica installeert bijvoorbeeld automatisch SearXNG als zoekmachine achter het taalmodel.
Swisscows: familievriendelijk
Swisscows is expliciet gericht op gezinnen en scholen die op zoek zijn naar een zoekmachine zonder nare verrassingen. De Zwitserse service onderdrukt pornografische en seksgerelateerde resultaten. Dat filter kan niet worden uitgeschakeld.
Swisscows AG lanceerde zijn zoekmachine in 2014 en heeft zijn eigen servers in Zwitserland – volgens het bedrijf in een bunker in de Alpen die beschermd is tegen militaire dreigingen en milieurampen.
Swisscows beheert zijn eigen index, biedt een Nederlandstalige interface en je kunt de zoekresultaten beperken tot Nederland of België (NL of FR). Voor internationale zoekopdrachten gebruikt de dienst resultaten van Bing.
Swisscows doorzoekt het web in het algemeen en zoekt ook naar nieuws, afbeeldingen, video’s, producten (shopping) en muziek. We vonden de zoekresultaten overtuigend – zelfs voor ongebruikelijke onderwerpen.
Als je een gevonden resultaat wilt bekijken zonder geïdentificeerd te worden, genereert Swisscows een anoniem voorbeeld in de vorm van screenshots. Als alternatief vat een AI-bot de tekstuele inhoud van individuele trefferpagina’s samen.
Freemium-model
Je bent anoniem voor Swisscows. De service zelf bewaart geen IP-adressen of zoekgeschiedenis van gebruikers. Als je wilt dat Swisscows je locatie gebruikt, moet je die functie expliciet inschakelen. De service integreert echter advertenties van Microsoft en Google via iFrames. Daarbij worden automatisch persoonsgegevens doorgegeven aan de reclamepartners.
Als je volledig anoniem en reclamevrij wilt zoeken op Swisscows, moet je overstappen op de betaalde versie, Swisscows Pro. Voor 3,80 euro per maand of 44 euro per jaar is Swisscows dan volledig reclamevrij.
Gebruikers van de Pro-versie kunnen ook de ranking van de zoekresultaten beïnvloeden. Daarvoor geef je naast elk zoekresultaat aan of je meer, minder of geen hits van het betreffende domein wilt ontvangen. Swisscows onthoudt die instellingen en houdt er rekening mee bij verdere zoekopdrachten.
De Pro-versie van de zoekfunctie is ook opgenomen in de Swisscows Platinum-bundel. Die bevat verder een e-mail- en VPN-service en kost 27 euro per maand of 280 euro per jaar.
Conclusie
Bij Google, Bing en andere commerciële zoekdiensten zijn de interesses en voorkeuren van de gebruiker het product. De zoekopdrachten worden omgezet in profielen die advertentiepartners gebruiken om gebruikers te benaderen met advertenties. Alle drie de hier genoemde diensten bieden hun gebruikers aanzienlijk meer gegevensbescherming.
Als je op zoek bent naar de best mogelijke zoekkwaliteit met sterke gegevensbescherming, is Brave Search momenteel het meest volwassen alternatief. Voor technisch onderlegde gebruikers die maximale controle willen over hun zoekproces en de best mogelijke transparantie, blijft SearXNG de meest consistente keuze – zij het met de kosten van zelf hosten.
Jo Bager en Marco den Teuling
Literatuur
[1] Jo Bager en Alieke van Sommeren, Zoek-alternatieven: Mojeek en Kagi vergeleken, c’t 6/2026, p.92
Praat mee