Prism: AI-tool voor wetenschappelijke publicaties getest

De startpagina van Prism toont een overzichtelijke lijst van alle projecten – zowel je eigen projecten als de projecten die je met anderen deelt. Je kunt beginnen met een leeg project of een algemeen sjabloon. Er zijn geen specifieke sjablonen voor verschillende wetenschappelijke tijdschriften. Je kunt bestaande projecten importeren in Prism om die verder te bewerken.

De workspace zelf is verdeeld in drie gebieden die doen denken aan andere ontwikkelomgevingen. Het linkerpanel toont de bestanden die bij het project horen en een documentoverzicht. In het midden bevindt zich een editor. Prism is primair ontworpen voor LaTeX-code, omdat dat de gebruikelijke methode is voor het schrijven van publicaties in veel gespecialiseerde vakgebieden.

Prism biedt alle voordelen die je van een moderne LaTeX-editor mag verwachten: syntax-highlighting, auto-aanvullen en opdrachtsuggesties.

Het rechterpanel toont het gecompileerde PDF-document en verschillende tools, zoals een overzicht van de metagegevens van de tekst, een versiegeschiedenis, opmerkingen van gebruikers of fouten tijdens het compileren.

In het algemeen is de hele gebruikersinterface zeer intuïtief ontworpen en kun je die aanpassen aan eigen voorkeuren. Er is bijvoorbeeld een lichte en een donkere modus, opties voor realtime-compilatie en een live-preview van vergelijkingen en (speciaal voor de liefhebbers) een Vim-modus. De teksteditor Vim maakt zeer efficiënte tekstbewerking mogelijk dankzij talloze sneltoetsen. Prism biedt ook een Zotero-interface die automatisch bibliotheken importeert en synchroniseert vanuit dat referentiebeheersysteem.

Het speciale kenmerk van Prism is het uitklapbare, geïntegreerde chatvenster. Net als bij ChatGPT kun je in dat venster opdrachten intypen of inspreken en bestanden uploaden.

Daarnaast kan de chat worden geopend door op een regelnummer of specifieke punten in de code te klikken of op Ctrl+K te drukken. Omdat GPT-5.2 daar geïntegreerd is, kan Prism globaal alles wat dat model kan.

We hebben de functies van Prism getest aan de hand van een ongepubliceerd maar wetenschappelijk juist voorbeeldmanuscript uit de natuurkunde. De taal van het manuscript was Engels, maar chatten met Prism kan ook in andere door ChatGPT ondersteunde talen.

Het uploaden van de projectmap, die TEX-, BIB- en afbeeldingsbestanden bevatte, werkte zonder problemen. We vroegen de AI in de chat eerst om de literatuur die in de inleiding werd aangehaald te controleren op volledigheid. Dat leidde tot een analyse van enkele minuten, waarbij het model ook informatie vanuit het internet betrok.

Het ontdekte bijvoorbeeld dat een geciteerd manuscript van de arXiv-preprintserver inmiddels met een peerreview was gepubliceerd in een tijdschrift en werkte de referentie correct bij. Het citeerde sommige bronnen die al in het BibTeX-bestand stonden, maar waar nog niet naar verwezen werd, op de juiste plaatsen in het manuscript.

Het vond ook een zinvolle bron voor een tekstpassage en voegde die toe aan het manuscript. Prism werd vervolgens gevraagd om de bibliografie te controleren op feitelijke fouten en vond er een paar – maar niet degene die we opzettelijk gemaakt hadden.

Prism markeert alle gemaakte wijzigingen in kleur en je kunt ze met één klik accepteren of verwerpen. Helaas tellen alle wijzigingen binnen een prompt als één wijziging, die je alleen als geheel kunt accepteren of afwijzen. We konden geen afzonderlijke passages corrigeren en andere behouden.

Het model werd vervolgens gevraagd om de taal van de inleiding te controleren. Het streek enkele formuleringen glad, hield zich aan de gebruikelijke stijl van wetenschappelijke publicaties en veranderde de inhoud niet. Het bijhouden van wijzigingen was daarbij echter nog minder bruikbaar: volgens het systeem was de hele inleiding verwijderd en opnieuw ingevoegd, hoewel het model slechts kleine wijzigingen aangebracht had. Het was daarom lastig om te zien welke details Prism gecorrigeerd had.

Het model is vooral handig voor het snel maken, bewerken en debuggen van LaTeX-code. Het correct opmaken van vergelijkingen, tabellen en vectorafbeeldingen kost anders vaak veel tijd en moeite. We vroegen het model onder andere om de Schrödingervergelijking, de basisvergelijking van de kwantummechanica, in een passage in te voegen.

Prism selecteerde de vorm van de vergelijking die bij het natuurkundige model paste, stelde de formule op in LaTeX en voegde een samenhangende zin in om de formule in de alinea te integreren.

Opmaakdetails zoals het toevoegen van scheidingslijnen aan een tabel, werden ook probleemloos uitgevoerd. Het model voltooide zelfs uitgebreidere werkzaamheden zonder problemen. Het veranderde bijvoorbeeld de opmaak van ons manuscript zodat het voldeed aan de specificaties van een bepaald wetenschappelijk tijdschrift.

Een bijzonder handige functie is dat Prism een TikZ-grafiek kan maken van een handgetekende schets en die kan integreren in de tekst. TikZ is een LaTeX-pakket voor het maken van vectorafbeeldingen.

Benadrukt moet worden dat het model de wetenschappelijke symbolen herkende en ze correct implementeerde. Het bijschrift en de tekst die het aan de hoofdtekst toevoegde om de schets op een zinvolle manier te integreren, waren inhoudelijk foutloos. Het model interpreteerde dus correct wat de illustratie liet zien en stelde de context voor het manuscript vast.

We hebben ook een ingewikkelder illustratie getest die oorspronkelijk met TikZ gemaakt was. Die had veel fijne lijnen waar Prism problemen mee had. De TikZ-code die werd gemaakt was echter zo netjes dat de afbeelding in een paar eenvoudige stappen gecorrigeerd kon worden.

Aan het testmanuscript ontbrak een abstract (samenvatting). Daarom vroegen we Prism om zo’n abstract te formuleren die zou passen bij de stijl van een bepaald wetenschappelijk tijdschrift. Het resultaat was overtuigend. Het model vatte de inhoud van het manuscript correct samen, benadrukte de nieuwe bevindingen en benoemde de relevantie van het onderzoek.

Het controleerde de plausibiliteit van de vergelijkingen, bijvoorbeeld of de dimensies en eenheden van de vergelijkingen fysisch logisch waren. Daarmee toonde het een indrukwekkend ‘begrip’ van de betreffende fysica. Niet alle punten die aan de orde werden gesteld waren echt fouten, maar er werden wel een paar punten aangewezen waar de auteurs hun manuscript opnieuw zouden kunnen bekijken.

Tot slot vroegen we om een inschatting van de feedback die we zouden kunnen verwachten van een wetenschappelijke recensent als we het manuscript voor een peerreview naar een bepaald tijdschrift zouden sturen. Dat werd gevolgd door een gedetailleerde analyse, die wees op een aantal zwakke punten en suggesties deed over hoe die punten konden worden aangepakt.

Als technisch hulpmiddel voor het schrijven van manuscripten met LaTeX is Prism goud waard. Het bespaart je uren geklungel met complexe vergelijkingen, tabellen en TikZ-grafieken. Ervaren LaTeX-gebruikers kunnen zelf in een handomdraai verdere aanpassingen maken dankzij de schone code die Prism oplevert. Het debuggen van de cryptische LaTeX-fouten wordt afgehandeld door de AI.

Prism is echter zeker geen tool waarop je blindelings moet vertrouwen. Alle wijzigingen, vooral die met betrekking tot de inhoud, moet je controleren en goedkeuren. Als eerste virtuele reviewer en proeflezer kan Prism echter wijzen op mogelijke zwakke punten voordat een manuscript op het bureau van deskundige reviewers belandt.

Het gebrek aan gegevensbescherming is echter vooral problematisch voor gevoelige onderzoeksgegevens en is voor veel wetenschappers zeker een no-go.

Sabrina Patsch en Marco den Teuling