Framework Laptop 12 review: hybride laptop met een modulair hart

De Laptop 12 van Framework brengt niet alleen goede repareerbaarheid en vrije keuze van besturingssysteem naar de middenklasse, maar ook stylus-bediening. Bij het toevoegen van geheugen en opslag wordt de prijs-prestatieverhouding echter snel onaantrekkelijk. 

Hardwarefabrikant Framework bedient een niche met zijn modulaire en makkelijk te repareren laptops, en sinds kort ook een desktop-pc. De los verkrijgbare reserveonderdelen, van accu’s tot behuizingsonderdelen, zijn geschikt voor meerdere generaties en liefhebbers van Linux kunnen de apparaten ook zonder licentie van Windows krijgen.

Met de Laptop 12 heeft de fabrikant nu ook een eerste hybride apparaat in het assortiment waarbij je het 12-inch-scherm zowel met de vinger als met een stylus kunt bedienen. Het oppervlak is reflecterend, maar verder valt er weinig aan te merken op het IPS-paneel met een maximale helderheid van meer dan 400 cd/m2 en praktisch 16:10-formaat.

De randen rond het touchscreen zijn iets breder dan gangbaar, maar daardoor past er een toetsenbord met een normaal raster van 19 millimeter in wat niet vanzelfsprekend is bij compacte 12-inch modellen. De Enter-toets die twee rijen hoog is is prettig, het op één regel geperste cursorblok minder.

Je mist wel sommige extra’s. Zo is er geen toetsenbordverlichting en is de behuizing niet van metaal maar van kunststof. De klep, polssteun en onderkant zijn gemaakt van harder kunststof, de rand rondom van een zachter materiaal. Dit doet denken aan de robuuste laptops die zijn ontworpen om het zware dagelijkse gebruik op booreilanden of in schoolrugzakken te doorstaan. Framework benadrukt de materialen: er zijn vijf verschillende kleurvarianten beschikbaar, waarbij de rand in een contrasterende kleur is uitgevoerd.

Framework heeft bij de Laptop 12 een nieuw eigen printplaatformaat geïntroduceerd, maar met verouderde cpu’s van de 13e Core i-generatie uit 2022, vermoedelijk om de prijs laag te houden. Dat betekent geen Thunderbolt 4 of USB4 met 40 Gbit/s, maar vier USB-C-aansluitingen met USB 3.2 Gen1 (10 Gbit/s). Op het moederbord zit slechts één geheugenslot, wat een bottleneck voor zowel de cpu-cores als de gpu vormt.

Het motto bij de ontwikkeling lijkt ‘goed genoeg’ te zijn geweest. Onze benchmarks bevestigen dit: de Laptop 12 voldoet voor kantoorwerk en video’s bekijken, maar blijft achter bij nieuwere modellen. Gebruikers hebben alleen de keuze tussen een Core i3 of een Core i5: beide zijn U-modellen, met slechts twee prestatiekernen plus vier (i3) respectievelijk acht efficiëntiekernen (i5).

De Laptop 12 is uitsluitend verkrijgbaar in de Framework webshop. De goedkoopste DIY-versie met Core i3-1315U begint bij 569 euro. Deze wordt niet alleen geleverd zonder ssd, RAM, en voedingsadapter (USB-C, 60 W), maar ook zonder modules voor de vier slots waarmee je de laptop naar eigen smaak kunt voorzien van verschillende interfaces. Een kant-en-klare variant met Core i5-1334U en Windows kost meer dan 1100 euro. De stylus (verkrijgbaar in verschillende kleuren) kost 65 euro extra en wordt opgeladen via USB-C. Als je een andere pen hebt kun je in de UEFI-setup zelfs het protocol wijzigen waarmee pen en scherm communiceren.

De prijzen variëren afhankelijk van de gekozen modules. Wij kozen voor twee USB-C-poorten, één USB-A-poort en een SD-kaartlezer. Daarnaast heb je onder meer de keuze uit HDMI, DisplayPort, microSD, 2,5 Gbit/s LAN en (ssd-)opslagmodules met verschillende capaciteiten. Je kunt zelfs exotische combinaties kiezen die alleen bij Framework-laptops mogelijk zijn, zoals twee HDMI-poorten of twee kaartlezers.

Framework mikt met de Laptop 12 op een lagere prijsklasse dan voorheen. Het instapmodel zelf voorzien van (niet te duur) geheugen en opslag en er Linux op installeren kan interessant zijn. Als er iets kapot gaat, kun je losse onderdelen bijbestellen. Dat is vooral handig voor beheerders die een vloot van (school)laptops beheren, en makkelijk onderdelen op voorraad kunnen houden.

De hoge repareerbaarheid geldt ook voor betere uitrustingsvarianten, maar die zijn weinig aantrekkelijk: vanaf 1100 euro krijg je bij Framework zelf al de Laptop 13 als alternatief. Deze heeft een hoogwaardige metalen behuizing, verlicht toetsenbord, snelle USB4-poorten, moderne rekenkracht en bovendien een NPU die geschikt is voor AI-functies in Windows 11.

Andere fabrikanten optimaliseren de firmware van hun Windows-laptops veel sterker, omdat ze niet met sterk wisselende configuraties rekening hoeven te houden, wat kan resulteren in een twee keer zo lange accuduur. De Laptop 12 is vooral interessant als duurzaamheid voorop staat of er behoefte is aan een uitzonderlijke combinatie van interfaces.

Framework slaat met de Laptop 12 niet helemaal de spijker op zijn kop. Wie het instapmodel zelf uitrust en er Linux op installeert, krijgt een robuuste convertible met een goed IPS-touchscreen voor een acceptabele prijs. Bij duurdere varianten zijn er beter uitgeruste alternatieven.