Windows 11 26H1 breekt met het verleden: dit is er aan de hand

Microsoft brengt versie 26H1 van Windows 11 niet uit als reguliere upgrade, maar koppelt de versie exclusief aan nieuwe systemen met ARM-processoren. Wie een pc met een processor van AMD of Intel gebruikt, kan deze update bij voorbaat vergeten: voor x86-platforms is 26H1 simpelweg niet bedoeld.

Een nieuwe Windows-versie die formeel is afgerond, maar waar vrijwel niemand toegang toe heeft: dat is de situatie rond Windows 11 26H1. Microsoft publiceerde recent de release, maar beperkt de distributie strikt tot nieuwe complete systemen met ARM-processoren volgens een blogpost. Vooralsnog staat slechts één platform op de compatibiliteitslijst: de Snapdragon X2-series van Qualcomm.

Qualcomm geeft sinds september 2025 gefaseerd informatie vrij over deze soc. Op de CES begin januari 2026 kondigden fabrikanten de eerste laptops met Snapdragon X2 aan, met marktintroducties in maart of april. Dat 26H1 nu is vrijgegeven, is in dat licht vooral een productietechnische mijlpaal: zonder afgeronde Windows-build geen serieproductie, aangezien oem-systemen standaard met een voorgeïnstalleerde versie worden uitgeleverd.

Rond de beurs werd vanuit de industrie duidelijk dat de betreffende laptops hardwarematig al klaar zijn. De vertraging zat uitsluitend aan de softwarekant. Dat voedde aanvankelijk de verwachting dat Microsoft opnieuw een tijdelijke exclusiviteit voor Qualcomm zou inbouwen. In het voorjaar van 2024 verscheen Windows 11 24H2 (build 26000) immers eerst exclusief voor laptops met de eerste generatie Snapdragon X. Die beschikten als enige over een NPU die krachtig genoeg was voor de nieuwe AI-functies onder het Copilot+-label.

Systemen met AMD- en Intel-processoren – inclusief modellen met een geschikte NPU– volgden pas maanden later, in de herfst van 2024. Daarbij wijzigde Microsoft het build-nummer van 24H2 naar 26100; met 25H2 werd dat vervolgens 26200 voor alle platforms. Volgens Microsoft zal dat patroon zich bij 26H1 echter niet herhalen.

Windows 11 26H1 (build 28000) markeert geen reguliere voortzetting van de bestaande releasecyclus, maar een afgesplitste tak. De versie is uitsluitend bedoeld voor geselecteerde processorgeneraties uit 2026, waaronder de Snapdragon X2. Een upgradepad vanuit 24H2 of 25H2 ontbreekt; omgekeerd zullen systemen met 26H1 ook niet automatisch doorstromen naar de eerstvolgende algemene feature-update, die volgens het gangbare schema 26H2 zou heten. Microsoft houdt beide ontwikkellijnen voorlopig gescheiden en wil ze pas op een later moment weer samenbrengen op één buildbasis.

Functioneel verandert er voor beheerders weinig. Afgezien van het ontbreken van hotpatching laat 26H1 zich volgens Microsoft integreren in de gebruikelijke beheerketen via Autopatch, Intune en Configuration Manager. Voor organisaties die bij 24H2 of 25H2 blijven, is er evenmin directe druk: deze versies blijven beveiligingsupdates en kwaliteitsverbeteringen ontvangen. Nieuwe x86-platforms zoals Panther Lake (Core Ultra 300) starten dan ook regulier met Windows 11 25H2 – 26H1 blijft vooralsnog een afgebakend ARM-spoor.

Waarom Microsoft de verdere ontwikkeling van Windows 11 opsplitst in gescheiden trajecten, blijft onbeantwoord. Het bedrijf geeft geen inhoudelijke toelichting. In essentie blijven twee verklaringen over: een technische noodzaak of een bewuste productsegmentatie op basis van features.

Een technische reden ligt voor de hand. Sinds de eerste Windows-on-ARM-systemen met Snapdragon 835 draaide het platform exclusief op Qualcomm-soc’s. Die monocultuur lijkt echter ten einde te lopen. Al geruime tijd circuleren aanwijzingen dat Nvidia met een eigen ARM-ontwerp voor laptops wil toetreden. De vermeende N1X-chip zou nauw verwant zijn aan de GB10, een gecombineerde cpu/gpu-processor die Nvidia toepast in de DGX Spark, een compact workstation voor toepassingen die op AI gericht zijn.

De DGX Spark draait onder DGX OS, een Linux-variant. Dat kan strategische redenen hebben, maar het is even plausibel dat Windows 11 de GB10-architectuur – en mogelijk ook de N1X – in de huidige vorm simpelweg nog niet ondersteunt. De geschiedenis van x86 leert hoe gevoelig het Windows-fundament is voor nieuwe cpu-varianten. In de tijd dat naast AMD en Intel ook VIA, Cyrix en Transmeta actief waren, verliep de compatibiliteit niet altijd frictieloos. Tegen die achtergrond kan 26H1 worden gelezen als een gecontroleerde herstart: een afzonderlijk ontwikkelspoor voor nieuwe ARM-ontwerpen van verschillende leveranciers, terwijl bestaande cpu-lijnen van AMD, Intel en Qualcomm in een stabiel legacy-traject blijven.

Het is bovendien de vraag of het bij Qualcomm en Nvidia blijft. Als Windows on ARM marktaandeel wint, ligt toetreding van partijen als MediaTek voor de hand. Zulke stappen vereisen jarenlange afstemming met Microsoft; zonder vroegtijdig gegarandeerde Windows-ondersteuning is een marktintroductie praktisch onhaalbaar. Dat impliceert dat Microsoft zicht heeft op toekomstige soc-roadmaps en zijn platformarchitectuur daarop voorbereidt.

De alternatieve verklaring is strategisch van aard. Microsoft zou Windows-versies nadrukkelijker kunnen differentiëren op basis van beschikbare hardwarefeatures. Windows 11 24H2 was op Snapdragon X de eerste editie met de door Microsoft gepositioneerde AI-functies onder het Copilot+-label. Die vereisten een krachtige, dedicated NPU. Dat AMD en Intel binnen afzienbare tijd vergelijkbare NPU-capaciteiten zouden leveren, was voorspelbaar; 24H2 werd dan ook later vrijgegeven voor x86-systemen.

Die uitrol verliep echter niet consistent. Nieuwe AI-functies werden gefaseerd en regionaal geactiveerd, met een duidelijke prioriteit voor Snapdragon-systemen. Ryzen- en Core Ultra-platforms met geschikte NPU’s bleven tijdelijk achter, ondanks identieke Windows-versies. Tegelijkertijd werd 24H2 breed beschikbaar gesteld voor alle Windows 11 compatibele systemen – inclusief hardware zonder NPU. Daarmee ontstond een hybride situatie: één versie, maar sterk uiteenlopende functionele mogelijkheden. In die lezing fungeren 24H2 en 25H2 vooral als consolidatie- en onderhoudsreleases, waarmee Microsoft beveiligingsupdates centraliseert zonder oudere takken zoals 23H2 langdurig te moeten blijven ondersteunen.

Welke nieuwe (AI-)functies Windows 11 26H1 concreet introduceert, houdt Microsoft vooralsnog voor zich. Dat er geen aanvullende mogelijkheden zouden komen, ligt echter niet voor de hand. De Snapdragon X2 beschikt in alle varianten over een NPU met een rekenvermogen van 80 TOPS – grofweg het dubbele van de eerdere Copilot+-drempel. AMD en Intel blijven met hun huidige ontwerpen doorgaans rond de 50 TOPS steken; alleen enkele topmodellen naderen 60 TOPS. Daarmee ontstaat voor het eerst een duidelijke prestatiekloof binnen het Windows-ecosysteem.

Sinds 2024 verschuift het zwaartepunt zichtbaar van het klassieke ‘Wintel’-model naar een nauwere afstemming met Qualcomm. Vanuit dat perspectief is een exclusieve Windows-variant voor hardware met de hoogste NPU-capaciteit logisch: wie de meeste AI-rekenkracht biedt, krijgt toegang tot de meest geavanceerde functies.

Waarschijnlijk speelt een combinatie van technische en strategische overwegingen. Door 26H1 strikt te koppelen aan de nieuwste hardware, kan Microsoft het platform optimaliseren zonder rekening te hoeven houden met oudere architecturen. Tegelijkertijd blijft het reguliere 24H2/25H2-traject de brede install base bedienen met beveiligingsupdates en kwaliteitsverbeteringen. Zo ontstaat een tweesporenbeleid: innovatie aan de kop van het veld, stabiliteit voor de massa.

Dat Microsoft ballast wil afwerpen om sneller te kunnen manoeuvreren, tekent zich al langer af. De overstap van Windows 10 naar Windows 11 ging gepaard met fors aangescherpte hardware-eisen, hoewel die technisch niet in alle gevallen strikt noodzakelijk waren. De prijs van decennialange achterwaartse compatibiliteit is een complexe onderlaag die innovatie vertraagt – zeker in vergelijking met Apple.

Apple saneert zijn platform met regelmaat. Ondersteuning voor oudere hardwaregeneraties en API’s verdwijnt soms al na enkele jaren, met als resultaat een strak gecontroleerde stack waarin macOS optimaal is afgestemd op de actuele SoC-architectuur. Die verticale integratie – van silicon tot besturingssysteem – vertaalt zich in voorspelbaar gedrag en een hoge energie-efficiëntie. Windows daarentegen staat erom bekend dat het nog altijd applicaties kan draaien die eind jaren negentig op een shareware-cd werden verspreid. Dat is een kracht, maar ook een rem.

Een parallelle strategie met twee gescheiden Windows-lijnen kan dit spanningsveld deels oplossen. Terwijl het reguliere traject de enorme install base blijft bedienen, kan een afgesplitste variant zoals 26H1 fungeren als experimenteer- en optimalisatielaag voor de nieuwste laptops met geselecteerde processoren. Daarmee probeert Microsoft binnen zijn open ecosysteem iets te realiseren wat Apple structureel in de hand heeft: een gecontroleerde, end-to-end geoptimaliseerde combinatie van hardware, firmware en software.

Met 26H1 test Microsoft niet alleen nieuwe hardware, maar ook een nieuwe koers voor Windows als platform. De scheiding tussen een innovatieve premiumtak en een breed ondersteund legacy-spoor kan het begin zijn van een structurele herpositionering. Of dat model standhoudt, hangt af van de mate waarin ontwikkelaars, fabrikanten en zakelijke klanten dit tweesporenbeleid omarmen.