Amazons European Sovereign Cloud: hoe soeverein is soeverein?

Amazon start met een nieuwe Europese AWS-omgeving en zet daarbij in op vertrouwen via een vestiging in Duitsland. De vraag blijft echter hoe soeverein die cloud in de praktijk kan zijn.

In een poging het vertrouwen van Europese klanten te versterken, heeft Amazon Web Services de European Sovereign Cloud (ESC) aangekondigd.

AWS stelt dat soevereiniteit altijd al een ontwerpuitgangspunt was, maar positioneert de ESC expliciet als antwoord op Europese zorgen over controle en afhankelijkheid. De nieuwe cloudomgeving zou volledig losstaan van de bestaande AWS-infrastructuur –technisch, organisatorisch en qua personeel, althans volgens het bedrijf zelf.

De cloud wordt volgens Amazon uitsluitend beheerd door medewerkers met een woonplaats in de EU, is ontworpen voor hoge robuustheid en staat volledig los van de reguliere infrastructuur – technisch noch fysiek of organisatorisch verbonden. Zelfs bij langdurige connectiviteitsuitval zou de omgeving zelfstandig blijven functioneren; ook de broncode die nodig is om de dienstverlening te waarborgen, is lokaal beschikbaar. Dat komt neer op een opmerkelijke reeks concessies.

Het tijdstip voor een grotendeels van de VS onafhankelijke oplossing lijkt nauwelijks beter gekozen. De recente ontwikkelingen rond Groenland hebben in Europa opnieuw de aandacht gevestigd op de politieke invloedssfeer van Washington. Sinds Trumps aantreden richten de zorgen zich daarbij minder op Amerikaanse bedrijven zelf dan op de mogelijke ingrepen van zijn regering – van uitschakeling tot afluisteren – waardoor zij steeds vaker in één adem worden genoemd met Chinese aanbieders die als risicovol gelden.

Vanuit de politiek klinkt steeds nadrukkelijker de roep om digitale onafhankelijkheid, ook ten opzichte van de VS. Tegen die achtergrond is het geen verrassing dat steeds meer Europese aanbieders openlijk de ambitie uitspreken om te concurreren met Amazon Web Services, Microsoft Azure en Google Cloud Platform. Vooral voor veiligheidskritische toepassingen groeit de wens deze onder te brengen in infrastructuren die onder Europese controle staan.

Tegelijkertijd blijft een fundamentele spanning bestaan: Amerikaanse cloudproviders liggen technologisch nog altijd ver voor op hun Europese tegenhangers, vooral door de breedte en volwassenheid van hun platformdiensten en het snel uitdijende AI-ecosysteem. “Klanten willen het beste van twee werelden”, zegt Stéphane Israël, verantwoordelijk voor AWS European Sovereign Cloud and Digital Sovereignty. “Enerzijds toegang tot het volledige portfolio aan cloud- en AI-diensten van AWS, anderzijds de zekerheid dat aan de strengste Europese soevereiniteits- en compliance-eisen wordt voldaan.”

De uitrol start met een aparte regio in Duitsland; daarna wil AWS zogeheten Local Zones openen in Nederland, België en Portugal.

Met de nieuw opgezette structuur wil AWS vooral EU-klanten uit een spagaat bevrijden. Ook Europese softwareleveranciers draaien hun clouddiensten onder de motorkap vaak op Amerikaanse infrastructuur. “Met het beschikbaar stellen van de SAP Sovereign Cloud op de AWS European Sovereign Cloud vergroten we de keuzemogelijkheden voor soevereine cloudmodellen in Europa”, zegt Martin Merz van SAP.

Volgens Merz kunnen organisaties zo bedrijfskritische toepassingen draaien, AI inzetten onder Europese governance en tegelijk het leveringsmodel kiezen dat het beste bij hun eisen past. Ook Capgemini, Accenture en Adesso reageren positief. Formeel Europees, maar met Amazon als eigenaar.

Of de European Sovereign Cloud van Amazon daadwerkelijk geschikt is voor het verwerken van gevoelige overheidsdata of het ondersteunen van kritieke infrastructuren, zal pas blijken wanneer juridische toetsing, audits en de dagelijkse praktijk samenkomen.

De aangekondigde technische en organisatorische scheiding is ingrijpend, maar soevereiniteit eindigt niet bij datacenters en personeelsbeleid. Doorslaggevend zijn afdwingbare garanties, controleerbare governance en de vraag in hoeverre een Amerikaans moederbedrijf – ook bij formele afbakening binnen de EU – buiten het bereik van zijn nationale wetgeving kan blijven.

Voorlopig positioneert de European Sovereign Cloud zich daarmee minder als een principiële breuk met bestaande machtsverhoudingen en eerder als een technisch en juridisch compromis: toereikend voor veel toepassingen, maar voor de meest kritieke domeinen nog niet onomstreden.