Folio Photonics wil met meerlaagse optische schijven de markt voor archiefopslag opschudden. De gegevens moeten minstens 50 jaar behouden blijven.
Optische opslag voor de eeuwigheid?
Harde schijven slijten, magneetbanden moeten om de paar jaar worden gekopieerd en flashgeheugen is sowieso ongeschikt voor langetermijnarchivering. Tal van start-ups werken aan nieuwe opslagtechnieken die gegevens decennialang of zelfs eeuwenlang veilig moeten bewaren. Folio Photonics grijpt daarbij terug op een oude bekende in een nieuw jasje: de optische schijf.
Als je de afgelopen jaren hebt geprobeerd een twintig jaar oude, zelfgebrande cd uit te lezen, ken je het probleem: optische media gelden niet als de kampioenen van de lange levensduur. De M-Disc [1], een blu-rayschijf met een bijzonder duurzame anorganische laag, belooft een gegevensbehoud van 1000 jaar, maar de maximale capaciteit van 100 GB is voor de huidige gegevensvolumes niet meer praktisch. Sony, de laatste aanbieder in het professionele segment van optische opslagmedia, heeft zijn Optical Disc Archive-lijn inmiddels stopgezet (zie de link).
Folio Photonics is een van de bedrijven die zich bezighoudt met nieuwe technieken voor langetermijnarchivering. Het begrip ‘lange termijn’ moet je in dit geval echter wat ruimer opvatten: het bedrijf zelf belooft slechts een levensduur van 50 tot 100 jaar.
Lasers en reflectie
Het basisprincipe van optische opslag is al tientallen jaren bekend: bij het schrijven verandert een laser plaatselijk de reflectie-eigenschappen van een laag. Een tweede, zwakkere laserstraal leest die veranderingen later weer uit. Dat werkt in principe ook met meerdere lagen, zoals bij Sony’s op blu-ray gebaseerde Archival Disc. Maar bij het passeren van elke laag wordt een deel van het licht geabsorbeerd en verstrooid. Drie optische lagen per zijde vormen daarom het maximum, omdat de signalen uit de diepere lagen in de ruis verdwijnen.
Folio Photonics kiest daarom een andere manier om de capaciteit te vergroten: meer lagen en een andere opslagtechniek. Het bedrijf is voortgekomen uit de Case Western Reserve University (CWRU) en het daaraan verbonden Center for Layered Polymeric Systems, dat door de Amerikaanse National Science Foundation wordt gefinancierd.
CWRU is een particuliere onderzoeksuniversiteit in Cleveland, in de Amerikaanse staat Ohio. Oprichter van Folio Photonics is Kenneth Singer, emeritus hoogleraar fysica en voormalig directeur van het Engineering Physics Program van CWRU. Hij heeft daar jarenlang onderzoek gedaan naar meerlaagse polymeerfolies. De gekozen methode is de gepatenteerde polymeer-co-extrusie: verschillende kunststoffen worden in één processtap verwerkt tot een folie met tientallen nauwkeurig gedefinieerde lagen. Uit die folie worden vervolgens de eigenlijke opslagschijven gemaakt.
Fluorescentie in plaats van reflectie
Het doorslaggevende verschil met klassieke optische media zit echter niet alleen in het aantal lagen, maar ook in de manier waarop de gegevens daarin worden opgeslagen. Folio Photonics werkt niet met veranderingen in reflectie, maar met fluorescentie. In het polymeermateriaal zijn fluorescerende stoffen ingebed.
Een laser exciteert die stoffen bij het schrijven plaatselijk en verandert hun optische eigenschappen permanent. De focus van de laser bepaalt in welke laag dat gebeurt. Bij het lezen zendt een tweede laser pulsen uit die het materiaal aanzetten tot fluorescentie: de emissie van licht met een andere golflengte dan die van de exciterende straal.
Dat verschil tussen excitatie- en emissiegolflengte is de eigenlijke truc. Bij klassieke optische schijven gaat het zwakke gereflecteerde signaal uit diepere lagen verloren in het sterke strooilicht van de bovenste lagen. Fluorescentielicht kan met optische filters daarentegen heel goed van het excitatielicht gescheiden worden. Daardoor worden aanzienlijk meer lagen bruikbaar: Folio Photonics mikt aanvankelijk op 8 tot 16 lagen per zijde, op langere termijn moeten dat er maximaal 32 worden.
Capaciteit, snelheid en levensduur
Volgens de fabrikant moet de eerste commerciële generatie tussen de één en twee terabyte per schijf opslaan. Meerdere schijven worden samengevoegd in een cassette, wat capaciteiten van tien terabyte of meer per cassette oplevert. Die capaciteit heeft het bedrijf op langere termijn juist per schijf op zijn roadmap staan. Uiteindelijk moet er dus meer dan 100 TB per cassette mogelijk zijn.
Folio Photonics noemt voor de media zelf een richtprijs van ongeveer drie dollar per terabyte. Als het bedrijf die prijs weet waar te maken, zou dat duidelijk goedkoper zijn dan de huidige LTO-banden en harde schijven. Dat is vooral interessant voor cloudhyperscalers, die hun archiefcapaciteit plannen op petabyte- en exabyteschaal.
Het bedrijf belooft een levensduur van de media van 50 tot 100 jaar, een extreem laag energieverbruik in ruststand en de voor archieven belangrijke eigenschap dat eenmaal weggeschreven gegevens niet meer kunnen worden gewijzigd. Het gaat dus om WORM-media (Write Once, Read Many), waarbij eenmaal geschreven bits niet meer te veranderen zijn. Dat beschermt onder meer tegen ransomware, die gegevens wel kan versleutelen, maar een fysiek slechts éénmaal beschrijfbare optische laag niet kan overschrijven. Magneetband kan daarentegen meermaals beschreven worden, wat de kosten aanzienlijk kan verlagen.
Anders dan bandsystemen, waarbij een specifieke dataset pas na mechanisch voor- of terugspoelen toegankelijk is, biedt de optische techniek snelle willekeurige toegang tot alle lagen. Het bedrijf gebruikt daarvoor de term Active Archive: archiefopslag waarvan de gegevens niet pas na minuten of uren, maar binnen een aanvaardbare tijd beschikbaar zijn. Voor AI-trainingsgegevens of de analyse van historische gegevensbestanden is dat een niet te onderschatten voordeel.
Stand van de ontwikkeling
De techniek bestaat niet alleen op papier. In 2024 werd een alfa-drive gepresenteerd, in 2025 volgde een tweede generatie als bètaversie. In februari 2026 haalde Folio in een nieuwe financieringsronde 2,56 miljoen dollar op en in juni 2026 nog eens acht miljoen dollar.
Met het nieuwe kapitaal wil het bedrijf de overgang van zuivere technologieontwikkeling naar productontwikkeling versnellen, de productie opschalen en het engineeringteam in Ohio uitbreiden. Sinds begin 2023 staat Greg Kittilson aan het hoofd van de engineeringafdeling. Daarvoor was hij jarenlang ontwikkelingsmanager bij Seagate. Hij werkte onder andere mee aan de ontwikkeling van de eerste 2,5-inch harde schijven voor de Xbox 360 en PlayStation 3, en aan de eerste hybride harde schijf van Seagate.
Volgens het bedrijf lopen er al gesprekken met grote hyperscalers. De vercommercialisering van de schijftechniek staat gepland voor 2027.
De drives en media sluiten aan op bestaande productie-ecosystemen. In plaats van een volledig nieuwe productie-infrastructuur op te bouwen, zoals bijvoorbeeld voor DNA-opslag nodig zou zijn, wil Folio teruggrijpen op gevestigde processen uit de optische opslagindustrie. Dat verlaagt de drempel voor markttoetreding aanzienlijk.
Folio Photonics heeft momenteel nog geen afgerond product, maar test samen met partners wel prototypes. De media slaan tot dusver 500 GB of 1 TB op. Twaalf van die schijven zitten in cartridges ter grootte van een LTO-cassette.
Net als Cerabyte en andere bedrijven die aan nieuwe opslagtechnieken werken, wil Folio Photonics zo veel mogelijk bestaande infrastructuur blijven gebruiken. Het gebruik van het LTO-cassetteformaat maakt het voor bedrijven makkelijker om op een nieuwe archiveringstechniek over te stappen omdat bijvoorbeeld tape-robots bruikbaar blijven. De twee Braziliaanse bedrijven Savartus en OAIS Cloud gebruiken als pilotpartners de prototypes voor het veiligstellen van klantgegevens (zie de link).
Beoordeling van de haalbaarheid
De onderliggende fysica van meerlaagse opslag op basis van fluorescentie is al tientallen jaren bekend. Al in de jaren 2000 experimenteerden bedrijven als Constellation 3D en later Call/Recall met fluorescerende meerlaagse media, maar ze slaagden er niet in de techniek industrieel te realiseren.
Folio Photonics heeft op dat punt een doorslaggevend voordeel: de co-extrusie van meerlaagse polymeerfolies is inmiddels een gevestigde techniek, die het Center for Layered Polymeric Systems jarenlang verfijnd heeft. Daarmee kan de lagenstructuur veel nauwkeuriger en goedkoper worden vervaardigd dan met de vroegere methoden, waarbij elke laag afzonderlijk aangebracht moest worden.
De grootste technische uitdaging ligt waarschijnlijk in de geavanceerde optica van de drive. De schrijf-/leeskop moet nauwkeurig scherpstellen op een van 16 of zelfs 32 lagen en daarbij het zwakke fluorescentiesignaal betrouwbaar uitlezen. Folio ontwikkelt daarvoor eigen Optical Pickup Units (OPU’s), oftewel aangepaste optische uitleeskoppen. Dat er al twee generaties prototypes bestaan, wijst erop dat de fundamentele hindernissen zijn genomen. Of de bij de specificaties beloofde aantal lagen bij een aanvaardbare gegevenssnelheid en foutmarge daadwerkelijk haalbaar is, zal echter pas bij de serieproductie blijken.
Het geclaimde gegevensbehoud van 50 tot 100 jaar klinkt aannemelijk, maar dat kan uiteraard niet met echte langetermijntests aangetoond worden, maar alleen met versnelde verouderingstests bij verhoogde temperatuur en luchtvochtigheid. Voorlopig moeten we daarbij op de informatie van de fabrikant vertrouwen – zoals bij alle aanbieders in dit marktsegment.
Commerciële vooruitzichten
De markt voor archiefopslag is groot en groeit verder. Folio citeert zelf prognoses volgens welke de markt wereldwijd in 2028 een omvang van meer dan twaalf miljard dollar zal bereiken. Aanjagers zijn onder meer de explosief groeiende hoeveelheden gegevens uit AI-toepassingen: de trainingsgegevens, gegenereerde inhoud en tussenresultaten moeten ergens worden opgeslagen.
Maar de concurrentie zit niet stil. Met Biomemory (DNA-opslag) [2], Cerabyte (met keramiek gecoate glasplaatjes), Ewigbyte, Holomem, Microsoft (Project Silica), S-Photonix [3] en Optera Data zijn diverse start-ups en grote ondernemingen actief in hetzelfde marktsegment. Daar komen de gevestigde aanbieders van LTO-drives bij, die met elke nieuwe generatie de capaciteit en gegevensoverdrachtssnelheid verhogen [4]. Fabrikanten van harde schijven drukken met HAMR-techniek de kosten per terabyte eveneens verder omlaag (zie de link).
Vergeleken met exotischere benaderingen zoals DNA en glas heeft Folio een praktisch voordeel: de techniek lijkt voldoende op gevestigde optische opslag om bestaande productie-infrastructuur en vertrouwde technische expertise te benutten. Dat verkort de weg naar een marktrijp product en beperkt het risico voor investeerders en potentiële klanten.
Tegelijkertijd biedt de techniek echte voordelen ten opzichte van magneetbanden, vooral doordat het niet nodig is gegevens telkens naar nieuwe media te kopiëren en doordat de willekeurige toegang sneller is.
Of de ambitieuze richtprijs van ongeveer drie dollar per terabyte daadwerkelijk haalbaar is, hangt af van de schaalbaarheid van de productie. Een financieringskapitaal van een paar miljoen dollar is naar de maatstaven van de hardware-industrie vrij bescheiden: de ontwikkeling van een nieuwe generatie harde schijven kost bij grote fabrikanten honderden miljoenen. Folio Photonics zal dus meer kapitaal moeten aantrekken of een strategische partner moeten vinden die de massaproductie op zich neemt.
Tegen die achtergrond oogt ook de aangekondigde marktintroductie in 2027 ambitieus. De vooruitzichten zijn niet slecht, maar de strijd om de archiefopslag van de toekomst ligt nog open.
Literatuur
[1] Lutz Labs en en Noud van Kruysbergen, M-Disc als langetermijnarchief, c’t 1-2/2021, p. 92
[2] Andreas Gimpel, Robert Grass en Alieke van Sommeren, Digitale data opslaan in DNA, c’t 1-2/2026, p. 80
[3] Lutz Labs en Daniel Dupré, Langetermijnarchivering met voxels in kwartsglas, c’t 11/2026, p. 119
[4] Lutz Labs en Alieke van Sommeren, De techniek achter LTO-drives en achterwaartse compatibiliteit, c’t 5/2026, p. 64
Praat mee